Opinie

Wetenschappelijke methoden maken sociaal werkers beter

Interventies geven houvast en zelfvertrouwen

Marcel van Engelen, Peter Rensen, Marcel Ham

Pas werden methoden en protocollen op Sociaal.Net nog bekeken als de boosdoeners van een gemuilkorfd sociaal werk. Maar sommigen zien dat anders, zo blijkt uit deze getuigenis uit Nederland.

Sociale interventies

Voor het boek ‘Bezielende interventies’ bezochten we tien plekken in Nederland waar sociaal werkers met bewezen en goed beschreven methoden werken. We kwamen opgetogen terug, maar met een kiezeltje in onze schoenen. Waarom doen we dit nog zo weinig? 

Voor het boek bestudeerden we het afgelopen jaar de praktijk van een vijftal ‘sociale interventies’. We kozen voor initiatieven waar sociale professionals werken met duidelijk omschreven en onderbouwde methodes.

‘Waarom doen we dit nog zo weinig?’

We waren bij jongerenwerkers van Thuis op Straat die in weer en wind verloederde pleinen in Rotterdam en Bergen op Zoom met sport en spel weer aantrekkelijk maken. We keken hoe in een opvangcentrum mishandelde vrouwen en verwaarloosde jongeren werden gecoacht met de methode Krachtwerk, waarbij voortdurend wordt gehamerd op hun talenten en positieve eigenschappen.

We keken rond in ontmoetingscentra voor dementerenden, op scholen waar leerlingen zich inzetten voor een holebi-vriendelijk klimaat en we gingen op bezoek bij huisartsen die welzijnsrecepten uitschrijven tegen geestelijke nood.

Doordacht en effectief

Vijf precies omschreven manieren van werken waarvan wetenschappers zeggen dat ze goed doordacht en effectief zijn. Dat ze werken, waarvoor de laatste jaren steeds meer bewijs is gekomen.

Dankzij de ontmoetingscentra bijvoorbeeld hebben dementerenden minder gedragsproblemen dan in de reguliere dagbehandelingen, zijn ze minder depressief en hebben ze een positiever zelfbeeld.

En op de pleinen van Thuis op Straat blijkt dat kinderen, ouders en bewoners goed te spreken zijn over de verbeterde sfeer. Onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut liet bovendien een positieve sociaal-emotionele ontwikkeling op de spelende kinderen zien.

Plezier en inspiratie

Bovenop die effectiviteit viel op met hoeveel plezier en inspiratie beroepskrachten de methoden hanteerden. De interventies geven houvast, beroepstrots en zelfvertrouwen. Ze bezielen. Vooral charismatische professionals, mensen die stevig in hun schoenen staan, zweren bij hun methodische aanpak.

‘Interventies geven houvast.’

Peter Steenbergen, een bevlogen medewerker van Thuis op Straat in Rotterdam-Zuid, voelt zich gesterkt door het onderzoek en gaat er mede daarom na jarenlang straatwerk nog steeds met volle energie tegenaan. Hij is trouwens niet verrast dat het onderzoek aantoonde dat het cruciaal is dat Thuis op Straat minimaal drie dagen per week aanwezig moet zijn. Steenbergen is dat met zijn organisatie 355 dagen per jaar, hij verontschuldigt zich voor de andere tien.

Irriterende kiezel

Toch kwamen we van onze rondreis door het land ook terug met een irriterende kiezel in onze schoenen. Want hoe groot de wetenschappelijke en beroepsmatige steun ook is voor de interventies, ze worden nog maar weinig toegepast.

De ontmoetingscentra voor dementerenden bereiken maar 5% van alle dementerenden. De centra in Badhoevedorp, Hoofddorp en Halfweg hebben hun deuren zelfs moeten sluiten. Gemeenten vinden dat in de participatiesamenleving vrijwilligers zo’n taken moeten opnemen.

‘Interventies worden nog maar weinig toegepast.’

Thuis op Straat moet ondanks alle bewezen effecten toch weer iedere vier jaar afwachten of de subsidie niet naar een ander gaat omdat die geliktere plannen formuleert.

En ook huisartsen schrijven nog maar mondjesmaat welzijnsrecepten uit. Terwijl het wetenschappelijk bewijs voor de heilzame effecten van activiteiten die mensen helpen hun netwerk te vergroten alleen maar groeit, zoals ook afgelopen week op Sociale Vraagstukken nog eens door het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam werd onderstreept.

Blinde vlek

In de sociale wijkteams, die sinds een paar jaar in de meeste gemeenten het sociaal werk voor hun rekening moeten nemen, zijn doortimmerde interventies ook een blinde vlek.

Uit de meeste rapportages over die teams blijkt dat alle energie gaat naar individuele hulpverlening. Sociale interventies die een buurt aantrekkelijker maken of grotere groepen mensen helpt steviger in hun schoenen te staan, schieten er bij in.

Juist de interventies dus die wij bezochten en waarvan het effect zo sterk is aangetoond.

Keurslijf

Wat daarbij niet helpt, is dat de interventies nog wel eens te lijden hebben onder verwrongen interpretaties. Ze zouden een keurslijf zijn die professionals insnoeren in hun handelen.

Sommige ervaren rotten in het sociaal werk zoals de geestelijke vader van de presentietheorie Andries Baart noemen sociale interventies vehikels van ‘gehoorzaamheid en gebondenheid’, die professionals verhinderen ‘vrij en kritisch’ te handelen.

Maatwerk

Dat is niet wat wij in de praktijk zagen. Niet alleen ontlenen de beroepskrachten op de pleinen, in de vrouwenopvang en ontmoetingscentra zelfvertrouwen aan het bewijs, ze blijken ook alle ruimte te nemen voor maatwerk.

‘Waarom doen we niet meer waarvan we weten dat het werkt?’

Bij Krachtwerk bijvoorbeeld is bepalend waaraan de mishandelde vrouwen zelf als eerste willen werken. Bij de dementerenden in de ontmoetingscentra is het credo ‘Niets moet, alles mag’.

Waarom doen we niet veel meer waarvan we weten dat het werkt? Dat is de vraag die zich opdringt na onze tournee. Sociale professionals doen geïnspireerder hun werk en de samenleving kan er veel socialer van worden.Het boek ‘Bezielende interventies, wat sociaal werk succesvol maakt‘ verschijnt bij uitgeverij Van Gennep.

Reacties [6]

  • Ellen

    Om te vermijden dat we mensen met dementie gaan vereenzelvigen met hun ziekte, kiezen wij er bewust voor te spreken over ‘personen met dementie’ in plaats van ‘dementerenden’.

  • Eddy Van Tilt

    Omdat ik niet graag gemuilkorfd en zelfs niet misbegrepen wil worden, wil ik nog even verwoorden wat de teneur was van mijn bandwerk-opiniestuk. Dat methodieken en protocollen en zoveel ander hulpverlenersalaam hun plaats hebben in de zorg. Zolang ze maar hun plaats kennen en de intrinsieke motivatie en (de kracht van) de ‘relationaliteit’ niet gaan overwoekeren of ondergraven. Veertig jaar intensief samenwerken met (goed geselecteerde) vrijwilligers in de zorg heeft mij geleerd dat heil en heling bovenal met authenticiteit (ik noem het graag ‘helende echtheid’) en met de opbouw van vertrouwvolle relaties te maken hebben. En dat de kundige zorgverlener daar – gedoseerd en ten gepaste tijde – de juiste instrumenten bij betrekt.

  • Marcel Ham

    Beste Carine, dank voor je reactie. We zijn in dit stukje vw de omvang zeer summier over die methoden. In het boek gaan we in een reportage uitvoerig in op de praktijk van het ontmoetingscentrum voor dementerenden op twee plekken in Noord-Holland. Opvallend was hoe verschillend ze de beschreven methode ter hand namen. Op een van de twee plekken leek zelfs een cruciaal onderdeel van de beschreven aanpak te worden genegeerd (dat zo’n centrum niet op een afgelegen plek maar in een woonbuurt gevestigd zou moeten zijn werd in Schagen weggewoven). Het boek is hier te verkrijgen: https://www.movisie.nl/artikel/wetenschappelijke-methoden-maken-sociaal-werkers-beter
    Hartelijke groet,
    Marcel Ham

  • Adlain

    Creëren sociale doeners een referentiekader voor wetenschappers die op zoek zijn naar attitudes/gedragingen/handelingen die in aanmerking komen om als methodieken gekaderd te worden?

    Wetenschappelijke methodieken maken sociale werkers niet per se beter, sociale werkers maken methodieken zichtbaar en wetenschappelijk inzetbaar.

  • Wim Taels

    Dit sluit helemaal aan bij onze eigen praktijkervaring met betrekking tot evidence-based werken vanuit de pragmatische praktijkgestuurde benadering binnen de Vlaamse jeugdhulp. Begeleiders gaven aan dat het werken met een methodiek houvast gaf aan begeleiders en gezinnen in vaak complexe situaties en een gerichte ondersteuning van het gezin, maar ook van de begeleider mogelijk maakte. Begeleiders gaven aan dat de methodieken heel wat ruimte lieten voor de hulpverleningsrelatie in de gezinnen en heel wat flexibiliteit mogelijk maakten. Onze praktijkervaring, een eerlijk verhaal over onze zoektocht, onze fouten en onze successen (maar vooral over ons leerproces) werd gebundeld in ‘Het E-project, Evidence-based werken in de Vlaamse Jeugdhulp, een praktijkverhaal.’ Het E-project, Evidence-based werken in de Vlaamse Jeugdhulp, een praktijkverhaal is te te downloaden via http://www.decocon.be/het-E-project.

  • Carine de groodt

    Hallo
    Heb jullie artikel geinteresseerd gelezen en ben er van overtuigd dat methodieken zeker ondersteunend kunnen zijn. Graag zou ik wat info over de gehanteerde methodieken binnen werken met personen met dementie willen, als dit kan?
    Bedankt voor het artikel

We zijn benieuwd naar je mening!

 

Elke reactie wordt gemodereerd. Lees hier onze spelregels. Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd.