Opinie

‘Vlaanderen kan een meer solidair zorgbeleid voeren. Als het durft’

Ignace Leus

Onze gezondheidszorg is inefficiënt. Kan een overheveling naar Vlaanderen soelaas brengen? Ignace Leus denkt van wel. “Het is een kans voor een meer solidair zorgbeleid.”

Vlaams zorgbeleid

© Unsplash / Rusty Watson

Complex

Tijdens de coronacrisis leerden we een grote groep van professionals kennen die in moeilijke omstandigheden het verschil maken voor zieke mensen: verpleegkundigen, artsen, zorgkundigen… Ze stonden terecht in the picture.

‘Ik pleit resoluut voor één Vlaams Agentschap voor Zorg.’

Wat minder geweten is, is dat deze zorgverstrekkers allemaal werken onder andere wetgeving, met een divers verloningssysteem en verschillende subsidiëring. Het zegt iets over de complexe omgeving waarin ze actief zijn. In ons land zijn negen ministers verantwoordelijk voor het gezondheidsbeleid. Brussel en Wallonië nemen er hier zes van voor hun rekening. Vlaanderen één.

De roep naar herstructurering van al die structuren is groot. En waarom is er niet één kapitein op het schip?

Maak van de gemeenschappen de spil

Met de nakende regeringsvorming is de discussie rond meer homogene bevoegdheden ingezet.

Voor mij is de overheveling van het gezondheidsbeleid naar de gemeenschappen de logische weg. Ik pleit resoluut voor één Vlaams Agentschap voor Zorg dat zowel de ziekteverzekering, de ziekenhuizen, ouderenzorg, thuiszorg als gehandicaptenzorg omvat.

Zo’n nieuw agentschap kan werken vanuit één gedeelde visie zodat mensen met dezelfde zorgnood kunnen rekenen op dezelfde gemeenschapsmiddelen. Het feit dat ze jong of oud zijn, wel of geen handicap hebben, doet dan niet langer terzake.

Zinloos onderscheid

Nu is dat anders. De leeftijd of het moment waarop iemand een handicap krijgt, bepaalt niet alleen door wie je zal verzorgd worden, maar ook hoeveel geld er voor je wordt uitgetrokken en welk deel van de kost je zelf moet financieren.

Zo’n onderscheid is zinloos. Wat maakt het uit of iemand op zijn twintigste of zeventigste zorgbehoevend wordt? Wat maakt het uit of mensen zorg nodig hebben wegens een verkeersongeval, een aangeboren fysieke of mentale handicap, een psychiatrische aandoening of een beperking op latere leeftijf? De nood aan hulp is dezelfde.

Koterij

Waarom loopt dat zo mank? De sterke medicalisering van het gezondheidsbeleid is een belangrijke boosdoener. Artsenverenigingen en ziekenfondsen meenden in het verleden dat enkel wat medisch gediagnosticeerd of behandeld kan worden, thuishoort in de ziekteverzekering.

‘Medicalisering heeft gezorgd voor veel koterij.’

Zo werd bijvoorbeeld de chronische zorg voor personen met een handicap buiten de ziekteverzekering gehouden. Het feit dat het meer ging om verzorging en bijstand dan om genezing, maakte dat dit type zorg niet werd opgenomen. Vanuit dezelfde idee kwam er vanuit de ziekteverzekering ook geen tussenkomst voor thuiszorg, gezinszorg, maatschappelijk werk en ambulante geestelijke gezondheidszorg.

Financiering van langdurige zorg door niet-medici was niet prioritair. Hulp, zorg en begeleiding hoorden volgens dit denken niet thuis in de ziekteverzekering. De ‘hardcore’ prestaties in de wereld van de acute geneeskunde, farmacie, technologie en laboratoria wel.

Resultaat? Veel koterij binnen welzijn en gezondheid. Het is de reden dat voor mensen met een gelijkaardige zorgnood niet altijd evenveel geld wordt uitgetrokken.

Prioriteit aan chronische zorg

Vlaanderen kan dit in een nieuw zorgbeleid efficiënter aanpakken.

‘De vele miljarden in de zorg moeten prioritair gaan naar mensen met de grootste zorgnood.’

De uitdaging is om de vele miljarden in de zorg prioritair te richten op de mensen met de grootste zorgnood. Dat is de groep met de hoogste en meest langdurige kosten.

Ook dat is nu niet het geval. Vandaag gaat 1 miljard euro naar 5,5 miljoen Belgen die elk jaar minder dan 180 euro terugbetaald krijgen voor kleine risico’s, terwijl veel chronisch zieken vele honderden euro’s zelf moeten ophoesten.

Het is doelmatiger om meer geld te geven aan de mensen die het meest nodig hebben. Het leidt tot betere zorg en minder armoede bij mensen met een grote zorgnood.

Wie komt in aanmerking ?

Als je in het nieuwe zorgbeleid voorrang wil geven aan burgers met de grote zorgnood, dan is het belangrijk om een instrument te hebben dat objectief bepaalt wie welke zorgnood heeft. Dat instrument moet een volledig beeld scheppen van de levensdomeinen waarvoor iemand hulp nodig heeft.

‘Belrai bepaalt objectief wie welke zorgnood heeft.’

Concreet moeten we iedereen – oudere zorgbehoevenden, psychisch kwetsbare mensen en jonge mensen met een beperking – via hetzelfde instrument beoordelen. Op die manier krijgt iedereen een correct budget toegekend, in functie van de hulp die hij nodig heeft.

Vlaanderen heeft als instrument gekozen voor BELrai. Het is belangrijk dat de evaluatie gebeurt door een gekwalificeerd team van onafhankelijk deskundigen.

Vlaanderen kan dan meteen haar kans grijpen om met één instrument en één procedure de administratieve last voor de gebruikers drastisch te verminderen. Want wat heeft het voor zin om een gehandicapt kind drie keer te evalueren? Vandaag doen we dit nog. De screening voor de verhoogde kinderbijslag is een ander instrument dan dit voor de toegang tot het buitengewoon onderwijs of de toegang tot de gehandicaptenzorg. In een eigen zorgbeleid moet dit eenvoudiger.

Betaalbaarheid voor de gebruiker

Dat Vlaams zorgbeleid moet ook éénduidig zijn inzake de betaalbaarheid van de zorg voor de gebruiker. Ook daar zit vandaag nog te veel verschil op.

Een gelijke behandeling van elke zorggebruiker hangt uiteraard samen met het gelijktrekken van de verschillende subsidiëringsmchanismen in welzijn en zorg. Belangrijk hierbij is ervoor te zorgen dat de kostprijs die gevraagd wordt aan de gebruiker, zijn financiële draagkracht niet overschrijdt. Dit kan door het systeem van de maximumfactuur over te hevelen naar het hele zorgbeleid.

‘De prijs mag de draagkracht van de zorgvrager niet overschrijden.’

De betaalbaarheid voor de gebruiker wordt ook bepaald door de vrijheidsgraden van de gesubsidieerde zorgverstrekkers. Welke prijs mag een woonzorgcentrum, een dienst gezinszorg, een arts vragen aan de gebruiker? Hoe belangrijk vinden we de prestatiegeneeskunde? Vlaanderen kan in een eigen zorgbeleid de regelgeving stroomlijnen.

De patiënt thuis

Een ander belangrijk aspect is de zorg in de thuisomgeving.

Dat collectieve voorzieningen voor acute medische zorg goed functioneren, hebben we tijdens de coronacrisis ervaren. Maar hoe realiseren we de continue en integrale zorg rond een zwaar zorgbehoevende in zijn thuissituatie?

Hoe vermijden we dat mensen te snel terechtkomen in woonzorgcentra, voorzieningen voor gehandicapten of psychiatrische verzorgingstehuizen? Hoe verbeteren we dat die persoon en zijn familie thuis begeleid worden vanuit één visie, één geïntegreerd model van zorg? Dat huisarts, psycholoog, thuisverpleegkundige, poetshulp en nachtoppas samenwerken om iemand de kans te bieden langer thuis te blijven?

‘Wie krijgt de zorgregie in handen?’

Daarvoor is er bij zware zorg één regisseur nodig. Vlaanderen zal na veertig jaar die rol eindelijk eens moeten uitklaren met een nieuw zorgbeleid. Wie krijgt de regie in handen? Groepspraktijken van huisartsen? Gefuseerde diensten gezinszorg en verpleegkundigen? Of zijn het casemanagers van de gemeente of de mutualiteit?

En zal Vlaanderen de familie, de mantelzorger echt erkennen, met effectieve ondersteuning via hulp van sociale professionals? Krijgt de mantelzorger eindelijk zijn volwaardige plaats zoals dat nu al gebeurt in de gehandicaptenzorg door de financiering van persoonlijke assistenten, die ook familie kunnen zijn?

Hoe financieren we de Vlaamse zorgsector?

De vraag rond financiering stel ik pas aan het einde van dit opiniestuk. Want de inhoud, ‘Hoe willen we de Vlaamse zorg organiseren?’, is veel belangrijker. Maar toch. Een eigen Vlaams zorgbeleid heeft 18 miljard euro nodig. Waar halen we dat geld?

Ook hier pleit ik voor een nieuwe financieringswijze. We stoppen met de zorgpremie en het vragen van sociale bijdragen op de lonen. Een veel beter mechanisme is de financiering van het zorgbeleid via de belastingen. Dan dragen de mensen met de breedste schouders ook het meest bij. Bovendien is dit administratief eenvoudiger en het doet de loonkosten zakken.

Kortom: de overheveling van het zorgbeleid naar Vlaanderen is een kans om een beter en meer solidair beleid te voeren. Alleen moet Vlaanderen durven.

Reacties [11]

  • Frans Maes

    Alle zorg die kan gegeven worden buiten residentiële voorzieningen moet sowieso in kleine, huiselijke omgeving worden gegeven. Bv beschut of beschermd wonen ( ook voor senioren).

    Financiering en organisatie naar de “gemeenschappen”; akkoord maar zeg er dan ineens bij wat u met Brussel gaat doen, anders blijft het voor mij een slogan.
    Frans Maes; oud directeur (33 jaar) psychiatrie Brussel.

  • marc haesendonckx

    Toch enkele bedenkingen:
    – een hervorming van de brede zorgsector (ingaand tegen de ‘medicalisering’) zal op Vlaams niveau evenzeer afgedwongen moeten worden, tegen sterke lobbygroepen in,
    – Belrai kan evenzeer federaal als nuttig instrument ingezet worden ter bepaling en objectivering van de zorgnoden,
    – ik heb altijd geleerd dat hoe breder de financieringsbasis is, hoe sterker de (ziekte)verzekering dus behoud je die toch best op Belgisch niveau? Als je de splitsingslogica doortrekt kom je ooit uit bij ‘ieder voor zich’ en het verlaten van het solidariteitsprincipe binnen onze sociale zekerheid
    – en last but not least: als je resoluut gaat voor de gemeenschappen, wat dan met Brussel?

  • Werner

    Dag Ignace, elk argument in uw opiniestuk kan evengoed gebruikt worden in een pleidooi voor herfederalisering. Het valt mij op dat er vandaag de dag door opiniemakers zelfs geen moeite meer gedaan wordt om systeemfouten bespreek te stellen op federaal niveau. Een ” it’s all over mentaliteit” regeert terwijl een postzegel-groot land als België beter opnieuw kan kiezen voor wat schaalvergroting i.f.v. schaalvoordelen. Ik ben er ook van overtuigd dat er heel wat mensen op federaal niveau (en ook regionaal) wel bereid zijn om ernstig na te denken over deze piste. Een tweede niveau waar ik nog heil in zie, is het gemeentelijke niveau en bij uitbreiding het intergemeentelijke. Daar zijn naast gezondheidswetenschappelijke argumenten heel wat bestuurskundige en politicologische argumenten voor aan te brengen. Het is ook een evolutie die je binnen andere beleidsdomeinen ziet gebeuren (bv. mobiliteit, economie, milieu…).

  • Tom

    “Een veel beter mechanisme is de financiering van het zorgbeleid via de belastingen. Dan dragen de mensen met de breedste schouders ook het meest bij.” Is dat wel zo ? Ik weet niet wat hier bedoeld wordt me ‘belastingen’, maar ik veronderstel dat het gaat om de personenbelasting. Dat is een belasting om inkomen. En zoals we weten is inkomen geen synoniem van rijkdom. Meer nog, het zijn vaak net de mensen met een groot vermogen die zich kunnen permitteren om een laag inkomen te hebben. Een financiering via de personenbelasting alleen is even kaduuk als de financiering via sociale zekerheidsbijdragen ven zelfstandigen, werkgevers en werknemers. In beide systemen zijn er grote groepen mensen die ontsnappen aan de solidariteitsplicht. Hoe lang blijven wij het nog normaal vinden dat het ontwijken van belastingen en andere sociale bijdragen een nationale (regionale ?) sport is ?

  • Verhelle Mario

    Vlaanderen doet het (veel) beter ? (Laat, doe mij maar niet lachen.)
    Het is daarom dat er 20.000 gehandicapten op de wachtlijsten staan en jaren op hun budget waar zij recht op hebben moeten wachten !
    Nog een geluk dat officieel erkende gehandicapten geen maanden / jaren moeten blijven wachten op hun toegewezen IVT / IT – DG FOD !
    Laat de gezondheidszorg maar in handen van de Federale Overheid.
    Verhelle Mario
    Technicus in de Sociale en Arbeidswetgeving

  • ignace

    het is dank zij de communautarisering dat we de zorg voor personen met een handicap hebben. Dit heb ik zelf mogen ervaren bij de overdracht van deze sector naar Vlaanderen. Het is decennia federaal beleid geweest dat de personeelsomkadering in de woonzorgcentra te laag is. Daaraan kan nu gewerkt worden aan Vlaams niveau. Zie mijn ander artikel over de financiering vd ouderenzorg eveneens in sociaal.net “hoe solidair zijn we met de ouderenzorg”
    Sorry te laat en genoeg tijd gehad federaal om een volwaardig zorgbeleid te voeren.

  • Jan De Maeseneer

    Uitstekende bijdrage tot de discussie. Volledig eens met financiering via inkomsten uit belastingen. Zie mijn Beleidsnota: “Naar een gedecentraliseerde gezondheidszorg in een solidaire samenleving ” op

    http://www.jandemaeseneer.eu

    • ignace

      heb eindelijk uw tekst gelezen, uitgebreid, doorwrocht boeiend…
      volledig akkoord met wijze van solidaire financiering en verantwoordelijkheid vd gewesten. Ik zou wel verder gaan in totale bevoegdheid vd gewesten ook inzake tarieven, ziekenhuisfinanciering enz
      na Corona misschien eens debatsessie organiseren
      ps zie ook mijn andere artikelen bij sociaal.net oa over de rol vd ziekenfondsen enz

  • Guy Bruyninckx

    Sorry Ignace, op basis van vaak dezelfde argumenten, maar uitgaande van:
    Een zéér klein land in Europa en de wereld, met veel te kleine gemeenschappen maar zeker ook gewesten (Brussel!), enzovoort… pleit ik heel uitdrukkelijk voor herfederaliseren, terug naar het goeie solidaire België. In diversiteit.
    Ook even geschiedenis van transfers meenemen om na te denken over de toekomst hé. Brengt politiek ook terug naar haar bedoeling voor de mensen ipv machts- en populismespelletjes. Ik pleit niet voor referenda maar denk dat vélen dit ondersteunen.

    • ignace

      het is dank zij de communautarisering dat we de zorg voor personen met een handicap hebben. Dit heb ik zelf mogen ervaren bij de overdracht van deze sector naar Vlaanderen. Het is decennia federaal beleid geweest dat de personeelsomkadering in de woonzorgcentra te laag is. Daaraan kan nu gewerkt worden aan Vlaams niveau. Zie mijn ander artikel over de financiering vd ouderenzorg eveneens in sociaal.net “hoe solidair zijn we met de ouderenzorg”
      Sorry te laat en genoeg tijd gehad federaal om een volwaardig zorgbeleid te voeren.

    • De Naeyer Ivan

      ik begrijp absoluut niet waarom er nog meer bevoegdheden naar Vlanderen moeten overgeheveld worden. Alle argumenten kunnen eveneens gebruikt worden om de volledige gezondheidszorg federaal verder in te vullen en te verbeteren. Wat moet er voor de zovvelste kker dan in Brussel gebeuren? Op basis van taal wordt een keuze gemaakt?

We zijn benieuwd naar je mening!
Blijf hoffelijk, constructief en respectvol

 

Elke reactie wordt gemodereerd. Lees hier onze spelregels. Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd.