Opinie

Donkere wolken boven kinderopvang: ‘Te veel kinderen per begeleider’

Jochen Devlieghere, Michel Vandenbroeck

Op 11 oktober start de Week van de Kinderopvang. Dat is een moment om iedereen die werkt in de kinderopvang in de bloemetjes te zetten. Toch klinken doorheen dat feestgedruis heel wat valse noten, zo stellen onderzoekers Jochen Devlieghere en Michel Vandenbroeck.

kinderopvang

© Unsplash / Steven Libralon

Een op negen

Eén van de grootste pijnpunten van onze kinderopvang is dat er te veel kinderen zijn per begeleider. Zo kan een onthaalouder instaan voor acht kinderen. Zijn er in de groepsopvang twee begeleiders aanwezig, dan moeten ze tot achttien kinderen opvangen.

‘Weinig landen doen slechter dan ons.’

Wanneer kinderen aan het rusten zijn, is het maximaal aantal kinderen per aanwezige kinderbegeleider zelfs veertien. Op die manier worden twee begeleiders verantwoordelijk voor 28 ‘rustende’ kinderen.

Met deze begeleider-kindratio staat België helemaal onderaan de Europese rangschikking. Weinig landen doen slechter. Om je een idee te geven: in Denemarken, Ierland, Malta en Nederland is er een begeleider voorzien per drie kinderen jonger dan één jaar. In Duitsland, Griekenland, Hongarije en Roemenië is dat één begeleider per vier kinderen jonger dan één jaar.

Kwaliteit onder druk

Het zal niet verbazen dat het voor kinderbegeleiders ontzettend moeilijk werken is met zo veel kinderen. Niet alleen hun welzijn komt hiermee onder druk te staan. Europees onderzoek wijst ook uit dat een lage begeleider-kindratio zorgt voor een betere kwaliteit van de kinderopvang.

De job van kinderbegeleider is dan ook meer dan het verversen van luiers of het toedienen van melk. Kinderbegeleiders stimuleren de kinderen in hun ontwikkeling en maken van de kinderopvang een miniwereld vol avontuur, vallen en opstaan.

De oplossing lijkt evident: haal de begeleider-kindratio naar beneden en werf massaal kinderbegeleiders aan. Spijtig genoeg is het niet zo simpel. Er is een nijpend tekort aan kinderbegeleiders. In 2020 waren er maar liefst 4.000 openstaande vacatures. Nergens in de Vlaamse zorgsector wordt zo veel personeel gezocht.

Slechte arbeidsomstandigheden

De arbeidsomstandigheden van kinderbegeleiders zijn dan ook niet om over naar huis te schrijven. Om te beginnen zijn er voor hetzelfde beroep twee verschillende collectieve arbeidsovereenkomsten (cao’s). Beginnende kinderbegeleiders weten vaak niet in welk statuut ze precies aangeworven worden.

‘Nergens in de Vlaamse zorgsector wordt zo veel personeel gezocht.’

Hebben ze pech dan merken ze na een paar jaar dat ze onder de ‘slechte’ cao vallen. Ze bouwen amper pensioenrechten of anciënniteit op en komen maar net boven het minimumloon uit.

Hebben ze geluk en zitten ze bij de betere cao, dan nog is hun loon erg karig. Zeker gezien de lange werkdagen. Lage lonen leiden tot een hoog personeelsverloop, tot de onmogelijkheid om hoger geschoolden aan te werven en daardoor tot schaarste van personeel.

Vicieuze cirkel doorbreken

Wie dan, om die schaarste op te vangen, de lat nog lager legt, ondergraaft de kwaliteit en de status van de kinderopvang en bereidt zo nog meer schaarste voor.

Die vicieuze cirkel doorbreken kan alleen met een tweetrapsraket: verbeter de arbeidsvoorwaarden en stel hogere eisen aan het beroep van kinderbegeleider. Niet alleen de lonen, maar ook kind-vrije uren voor documentatie, bijscholing en coaching moeten omhoog. Europese instellingen die zich buigen over kwaliteit in de kinderopvang bevestigen deze stelling.

Nakend onheil

Wat er gaande is in de kinderopvang heeft veel weg van een nakend onheil. Eerst zie je in de verte iets, maar dan wordt het beeld steeds scherper en moet je er iets mee.

‘Kinderopvang staat niet hoog op de Vlaamse agenda.’

Hoog tijd om de donkere wolken weg te blazen. Dat zal niet makkelijk zijn: kinderopvang staat niet hoog op de Vlaamse agenda. Op het hoogtepunt van de COVID-19 pandemie bleef de kinderopvang open, maar kinderbegeleiders waren geen prioritaire doelgroep in de vaccinatiestrategie.

Iedereen ambassadeur

Die lage status is vreemd. Velen onder ons hebben er immers mee te maken. Zo waren er in Vlaanderen eind 2020 maar liefst 94.924 vergunde plaatsen voor baby’s en peuters. Meer dan de helft van de kinderen tussen twee maanden en drie jaar worden in Vlaanderen opgevangen door een kinderbegeleider.

En ze doen dat goed. Uit onderzoek blijkt dat het welbevinden van de kinderen in de kinderopvang gemiddeld goed is. Kinderbegeleiders bieden een emotioneel veilige omgeving en hebben een zorgzame houding naar de kinderen. Al moet gezegd dat dit onderzoek uitgevoerd werd voor de ratio opgetrokken werd naar acht of negen kinderen per begeleider.

Laat ons daarom niet alleen deze week de kinderbegeleiders in de bloemetjes zetten. Laat ons ambassadeur worden van de kinderbegeleiders en dit thema hoog op de maatschappelijke en politieke agenda zetten. We moeten streven naar een lagere begeleider-kindratio, een intensievere professionalisering en betere loonvoorwaarden voor de kinderbegeleiders. We zullen er allemaal wel bij varen.

Reacties [3]

  • Vera Derock

    Ondergewaardeerd beroep , zeer slecht betaald , heel lange werkdagen , studiedenten worden niet voldoende ingelicht , jammer voor hen die het als een roeping zien , chapeau voor de inzet van mijn kleindochter

  • Hilde Michiels

    Dit is schokkend! 9 Kinderen per begeleider. Hoe kan je kinderen op een zorgzame en kwaliteitsvolle wijze opvangen en vooral koesteren? Als je alleen voor 9 kleintjes moet zorgen. Veel begeleiders kunnen het maar lang niet iedereen, en soms gaat het helemaal fout. Bovendien is de controle op de kwaliteit veel te laag.
    Komt nog bovenop dat het statuut van de begeleiding ook niet top is.
    Moet het dan verbazen dat er geen begeleiders te vinden zijn. Voor de toekomst van alle kinderen en hun verzorgers zet dit hoog op de politieke agenda en zorg voor een menselijke kwaliteits volle opvang.

  • Els Coucke

    Het valt niet te begrijpen dat beslissingen over de kinderopvang in Vlaanderen/België nog steeds niet vanuit een streven naar kwaliteit worden gestuurd.
    Een begeleider/kindratio bij opvang van 0 tot 3-jarigen van 9 kinderen is inderdaad niet haalbaar en zorgt ervoor dat heel wat aanvankelijk sterk geëngageerde mensen uitstromen.
    Als verantwoordelijke buitenschoolse kinderopvang wil ik ook even mijn bezorgdheid kwijt over de toekomstige voorwaarden in onze sector. Ondanks de vele openstaande vacatures zal de werkdruk verhogen door een verhoging van de begeleider/kindratio van 14 naar 17 kinderen. Dat ook de kwalificatievereisten voor kinderbegeleiders zullen wegvallen is minstens verontrustend te noemen. Met het aanvankelijk regelluw kader dat de overheid wilde creëren zet men de deur veel te wijd open.
    In heel wat IBO’s staat streven naar kwaliteit heel hoog op de agenda. Of dit in de toekomst nog even haalbaar blijft is nog maar de vraag.

We zijn benieuwd naar je mening!
Blijf hoffelijk, constructief en respectvol

 

Elke reactie wordt gemodereerd. Lees hier onze spelregels. Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd.