Column

Vertrouw nooit iemand

Veertien en onbezonnen

Lies Verhoeven

Lies Verhoeven

Lies Verhoeven is sociaal werker. Ze schreef tot 2017 columns voor Sociaal.Net.

“Je mag nooit iemand vertrouwen” zegt hij alsof het een evidentie is. Veertien jaar oud. Hij kijkt me ietwat verveeld aan. Ik vraag of hij zich geamuseerd heeft op kamp? Hij lacht smalend naar mij, de petit flamand die ik ben, opgegroeid in een andere wereld dan de zijne. Ik probeer me in te beelden hoe het voelt. Zo jong en slechts één zekerheid in het leven: nooit iemand vertrouwen.

Niks tekort

Veertien jaar geleden geboren in een gezin dat hem niet kon veroorloven. Financieel noch mentaal. Maar gewenst, dat wel. Heb je het als baby gevoeld dat je mama geen kraamhulp wilde? Ze was verlegen om de vochtplekken en doodsbenauwd voor de stempel ‘slechte moeder’. Voelde je die stress van het beperkte netwerk dat ze had? De bochten waarin ze zich moest wringen tussen interims en het zoeken naar een babysit? De vermoeidheid van het rondhossen met pampertassen op bus en metro om je weer eens ergens af te zetten?

“Mama kon de nota’s in je agenda niet lezen.”

Ze wilde je niks tekort doen. Daarom schreef ze je in op een Nederlandstalige school, ook al was ze die taal niet machtig. Ze wilde zo je kansen in het leven vergroten. Het was niet haar schuld dat de school het anders zag. De kleuterjuffen gingen almaar meer morrelen dat je niet luisterde. Mama kon de nota’s in je agenda niet lezen maar durfde geen hulp vragen. Ze kreeg een slechte naam op school. Voelde je het als kleuter dat ze zich geen raad wist toen de juf haar op de speelplaats vroeg om een dringend onderhoud over de problemen met jou? Het dilemma voor het vragen van een tolk voor het oudercontact? Er was geen enkele taal waarin ze wou horen: “Mama kan het niet aan”.

Lezen en schrijven

Toch kon je relatief zorgeloos opgroeien. Aan vriendjes geen gebrek. Al mocht je van mama nooit bij anderen gaan spelen. Ze kon het immers niet teruggeven. Anderen bij je thuis uitnodigen was gewoon geen optie. Dus bleef ze halsstarrig weigeren tot mensen het opgaven om je uit te nodigen.

“Leren lezen en schrijven waren mijlpalen in je leven.”

Leren lezen en schrijven waren mijlpalen in je leven. Heb je het contrast gevoeld tussen de fiere mama en de negativiteit van de juf? Je begreep zowat 80% van wat er verteld werd, alleen was dat blijkbaar niet genoeg. Je aandacht verslapte en voor die schriftjes blijven zitten is soms zo vervelend. Vond je het raar om van de ene onbekende naar de andere te worden gestuurd om te testen of je wel slim genoeg bent? Dat een CLB-medewerker die je nooit had gesproken bij het oudercontact zat om te laten weten dat je moest blijven zitten? Wist je dat niet alleen jij, maar ook je mama toen al schoolmoe waren? Je liet het niet te veel merken en maakte snel nieuwe vriendjes in een nieuwe klas. Maar het idee van ouders en school als partners in de opvoeding, was voorgoed gebroken.

Vergeten boterhammen

Het was dus niet verwonderlijk dat de school, beledigd, een nota in je agenda zette toen je voor de derde keer je boterhammen ‘vergeten’ was. Zij gingen echt niet opdraaien voor de kosten van de geïmproviseerde maaltijden die ze je voorschotelden.

Het was dus niet zo gek dat je een tijd later niet meer naar de ochtend- en avondopvang mocht. Dat mama je leerde hoe je alleen met bus en metro naar huis kon. Was je bang, die eerste keer toen de politie je tegen hield? Dat ze het niet begrepen dat iemand op jouw leeftijd alleen op de metro zat. Vond je het spannend om in de politiewagen thuis te worden afgezet? En begreep je pas erna de ernst van de zaak, toen de buurjongens niet meer met jou mochten spelen? Dat ze zeiden dat jij crapuul was en slecht opgevoed.

“Was je bang, die eerste keer toen de politie je tegen hield?”

Het was dus extra leuk toen je naar de jeugdbeweging kon. Je kon nu regelmatig ravotten. Niet elke week, zoals de andere kinderen, want je moest soms thuisblijven om op je zus te passen. Maar je liet dat niet aan je hart komen. Was het een emotionele rollercoaster, die dag dat jullie gingen zwemmen? Zo gelukkig maakte die glijbaan je, vrij en onbezonnen. Zo enthousiast veerde je keer op keer uit het water om weer naar boven te rennen. Alleen, toen de badmeester je na twee keer “Niet lopen!” uit het zwembad escorteerde, voelde je je verslagen. Hoorde je nog “We hebben je toch genoeg opmerkingen gegeven?” Besliste je die dag al, toen geen van je vriendjes of leiding voor je opkwam, dat je niet langer lid zou blijven?

Fatsoen

Je was blij toen je eindelijk naar de middelbare school kon. Een nieuw begin. In tussentijd had je geleerd om anderen belachelijk te maken voor zij dat met jou konden doen. Je algemene volume was behoorlijk gestegen. Desondanks schrok je toch toen je moeder begon te roepen. Je vond het gênant dat ze publiekelijk een scène maakte toen het OCMW haar geen voedselpakket gaf. Of had je er begrip voor dat ze na een drukke dag van het kastje naar de muur, even haar fatsoen verloor?

Gaandeweg kon het je almaar minder schelen. Het was eigenlijk makkelijker om met luide, vuile taal iedereen op een afstand te houden. Begrijpelijk dat de school op het einde van het jaar besloot om je naar een andere richting te verwijzen. Je stoorde nu eenmaal zij die wel gemotiveerd waren. Je kon niet verwachten dat de leerkrachten, die je enkel kennen van een paar uur in de week, zich ook bezighouden met alles wat zich daarbuiten afspeelt. Zeker niet in een klas van 24.

Plezant kamp

En nu zit je voor mij na een plezant kamp. Je twijfelde, durfde niet goed vertellen dat je geen slaapzak had. Dat het samenleven in groep je beangstigt. Maar we kennen elkaar al zo lang. Het is geen foutloos parcours dat we samen hebben doorlopen. Hoogoplopende discussies, slaande deuren, meerdere keren hebben we je weggestuurd. We veroordeelden je gedrag, nooit je persoon. Je wist dat we de deur altijd op een kier lieten staan.

“Voor mij zit de vleesgeworden theorie van de maatschappelijk kwetsbaarheid.”

Deze onvergetelijke week was een nieuwe stap in het elkaar beter leren kennen. Het is meer dan appreciatie, dat voel ik. En toch is er die terughoudendheid. Het is niet enkel de kampvermoeidheid die je parten speelt. Vier nachten zonder een oog toe te doen. Altijd op je hoede zijn voor een mogelijks mes in de rug. Letterlijk en figuurlijk.

“Je mag nooit iemand vertrouwen”. Voor mij zit de vleesgeworden theorie van de maatschappelijk kwetsbaarheid. En ikzelf die twijfel. Hoe kan ik, helemaal alleen in die grote boze wereld rond jou, die cirkel van teleurstelling doorbreken? Ik kan je hoop geven, je laten geloven dat het leven je alles te bieden heeft. Of je sterker maken zodat je beter kan omgaan met de klappen die nog zullen volgen. Misschien kan ik anderen doen inzien waarom je bent wie je bent en hen om begrip vragen. Ik weet niet goed welke van de verschillende opties het meest te vertrouwen.

Veertien jaar oud en helemaal niet meer onbezonnen.

“Ik ben het niet met je eens” antwoord ik hem.

Reacties [25]

  • Olivia Vanmechelen

    Raak en knap geschreven, Lies! De stem van deze jongeren kan niet luid genoeg klinken en jij bent een onmisbare megafoon!.

  • dekock annemie

    knap geschreven liesje, je hebt echt wel talent

  • Ingrid

    Ik vond het een knap en pakkend artikel , het heeft me ontroerd.
    Proficiat

  • Steven

    Beste Lies,
    Bedankt!
    Bedankt om op heel evenwichtige en eerlijke manier de leefwereld van deze jongeren in woorden te beschrijven!
    Stevige groet.

  • Ellen

    Een mooie herinnering om te blijven kijken naar wat leeft en meespeelt achter uiterlijk gedrag. Dank je wel.

  • Ilse

    Het doet me deugd te zien dat er nog steeds mensen zijn die geloven in deze jongeren die overal tussen de mazen van het net vallen. Blijf verder schrijven voor deze jongeren! Zij hebben het harder nodig dan ooit. Oprechte eerlijke mensen die iemand willen helpen zijn moeilijk te vinden. Keep up the good work!!!

  • Stefanie

    Helemaal raak! Prachtig omschreven.

  • Sabine De Waele

    Treffend en raak, inspirerend. Dankjewel voor dit mooie stuk.

  • Ann Van der Veken

    zo dicht bij de dagdagelijkse realiteit, zo kort bij de kinderen die hier door sommige mensen geen kans krijgen, zo aangrijpend, het doet je stilstaan bij alles en iedereen. Door deze tekst blijft bij mij de hoop branden dat elke kind, vroeg of laat, mensen tegenkomt die echt kijken naar hen, die dieper graven, die met weinig middelen, maar veel liefde, diep geraken bij een kind, waar nooit iemand interesse voor gehad heeft. Mensen die geen stempel plakken, maar aan elk kind nieuwe kansen geven zodat ze stilaan uit het diep frustrerend dal geraken. Fijn jou tekst te mogen lezen, liefs.

  • Siska

    Fantastisch mooi stuk, heeft mij geraakt maar tegelijk ook enorm geïnspireerd!

  • Lien Bekaert

    Ontroerend en herkenbaar! Super van jou!

  • Liesbet Polspoel

    Knap en pakkend Lies!

  • Bieke Daemen

    Een heel goed artikel! Ik heb ook kennis mogen maken met deze jongeren als vrijwilliger bij YAR. En vanuit deze ervaring vind ik het heel herkenbaar. Ik hoop dat je op deze manier veel mensen kan bereiken om zo meer begrip en bewustmaking te creëren bij het grotere publiek. En hopelijk brengt dit een positieve verandering teweeg. Knap dat je dit ook zo kan verwoorden en overbrengen…

  • Sabine Grysolle

    …en dan gaan ze ons klein initiatief “De Klink” sluiten. Een opvangcentrum waar jongeren na een zwaar parkoer (instelling, traumatische jeugd) eindelijk 18 jaar en nergens terecht kunnen, de tijd krijgen om hun stappen in de volwassen wereld aan te vatten. Om hun “rugzak” te leren dragen. Neen, zegt CAW- Oost-Vlaanderen een klein opvanghuis met te weinig doorstroming dit is niet betaalbaar, dus we sluiten het. Geef ze een dak boven hun hoofd (?) en 1 uurtje begeleiding om de 14 dagen en probleem opgelost.

  • Verhas marleen

    Deze week woonde ik een lezing bij over maatschappelijke kwetsbaarheid bij jongeren. Dit artikel zegt zonder dure woorden hoe het mechanisme werkt en gaat recht naar het hart. Dank je wel Lies.

  • ann bickel

    Zoveel liefde en mededogen voor je medemens. En dan nog zo mooi verwoord. Ik ben ontroerd. Dank je wel.

  • Steven De Geynst

    Ben nu bijna 55 en sinds 2010 aan de slag als opgeleid ervaringsdeskundige in de kansarmoede en sociale uitsluiting na een tocht sinds mijn 18 langs ontwenningsklinieken, psychiatriën en jaren dakloosheid. Ik heb dus aan den lijve mogen ondervinden hoe het afloopt wanneer er niemand de cirkel kan of durft doorbreken. Voor mij ben je een engel die perfect weet te verwoorden hoe mijn jeugd zich afspeelde. Merci,
    Steven

  • Paul Vleeschouwers

    Dag Lies, bedankt voor je verhaal. Jammer genoeg herkenbaar…. Als de betrokken jongere 15 jaar is, kan hij misschien eens bij YAR kijken of dat iets voor hem is; http://www.yarvlaanderen.be. Veel succes!

  • Voet Jeanine

    Goed dat er nog mensen en jongeren zijn die zich inzetten voor diegenen die het minder goed hebben en er ook begrip kunnen voor opbrengen. Hier op de buiten waar ik woon is het voor vreemdelingen en mensen die tegenslagen hebben gemakkelijker om door buren en kennissen geholpen te worden , in de grootsteden is dat echter niet het geval en vooral daar is een sociaal vangnet voor minder bedeelden hoog nodig.

  • Liesbeth Vanderlinden

    Chapeau, Lies!

  • Geert De Maertelaere

    Mooi hoor, voor blijven gaan…

  • Gerda

    Aangrijpend. Inspirerend. Dankjewel!

  • rik holvoet

    Knap, blijf schrijven!

We zijn benieuwd naar je mening!

 

Elke reactie wordt gemodereerd. Lees hier onze spelregels. Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd.