Boek

Nieuw boek Jean Paul Van Bendegem: ‘Puberaal verzet tegen grijsisme’

Ludo Serrien

Filosoof en wiskundige Jean Paul Van Bendegem joined the club. De club van de ouderen, die er niet meer toe doen. 65-plusser Ludo Serrien las zijn jongste boek ‘Wijs, grijs en puber’. Daarin pleit Van Bendegem voor burgerlijke ongehoorzaamheid van de verworpen senior. 

Jean Paul Van Bendegem

© ID/ Tim Dirven

Kennis en wijsheid 

Jean Paul Van Bendegem is filosoof. In dit boek liggen interessante passages over kennis en wijsheid voor de hand. Met een vurig pleidooi om ons niet uitsluitend te verlaten op wetenschappelijke kennis en theoretische modellen.

‘Hij klaagt aan dat ouderen er maatschappelijk niet meer toe doen.’

‘Wijsheid’ kan soelaas bieden, met de nadruk op ‘praktische wijsheid ‘ en ‘vakbekwaamheid’. En laat het nu net dat zijn wat ouderen te bieden hebben, gewoon omdat ze al langer leven.  

Eerste en tweede puberteit 

Ik focus echter op het merkwaardigste deel uit dit boekje, over de gelijkenissen tussen ouderen en pubers. “Ze zullen opstandig, vervelend en irritant zijn, omdat ze zelf niet echt blijf weten met alle veranderingen die hen overvallen.” Meer nog: ze hebben daarom het recht om een plaats op te eisen in de samenleving.  

Van Bendegem klaagt aan dat ouderen er maatschappelijk niet meer toe doen. Dat ‘niet meer’ deed me terugdenken aan de kinderrechtenprofessor Eugeen Verhellen die de kinder- en jeugdtijd omschreef als ‘nog niet’. Wie ‘nog niet’ of ‘niet meer’ ertoe doet, zit niet in het ‘echte’ leven dat zich uitstrekt tussen 18 en 65. Niet toevallig loopt op beide grenzen ook het onderscheid tussen de zogenaamde actieve en niet-actieve bevolking 

We proberen wel goed voor hen te zorgen. Daarvoor hebben we jeugdhulp en ouderenzorg. Voor alles wat daartussen ligt, met inbegrip van de schemerzones, hebben we geen naam. Ja, volwassenenzorg, maar ook dat klopt niet want die ouderen zijn dat al lang.  

Van Bendegem wandelt in zijn boek verder door enkele gelijkenissen tussen ouderen en pubers. Zij zitten in de eerste en de tweede puberteit. Allebei ondergaan ze allerlei lichamelijke veranderingen en ze kampen elk op hun manier met seksualiteit. In het hoofd van beiden spoken allerlei vragen, vaak over een onzekere toekomst. Zowel voor ouderen als pubers is zelfstandigheid een belangrijk gegeven, te verwerven of te behouden. Ouderen en pubers blinken vaak uit in onhandigheid en beleven momenten van “pure zottigheid” of “je m’en-foutsisme”.  

Geronto-puberaal protest 

De belangrijkste gelijkenis volgens Jean Paul Van Bendegem is dat beide groepen vaak het gevoel hebben niet begrepen te worden. Ze vinden dat de omgeving, de maatschappij van hen een verkeerd of zelfs negatief beeld schetst.   

Daarom vindt Van Bendegem dat het de hoogste tijd is dat de senior, net als de puber, dat zelf duidelijk maakt. Hij pleit voor een geronto-puberaal gedrag of “de opdracht om aan de omgeving te laten weten dat de ouderen volwaardige menselijke wezens zijn die een even volwaardige positie opeisen in de samenleving”. Naast verzet tegen racisme en seksisme, roept Van Bendegem op tot verzet tegen ‘grijsisme’

Hij zet niet alleen enkele rolmodellen in de schijnwerpers, zoals Jane Fonda, Patti Smith en Paula Semer. Of de grootouders voor het klimaat. Hij verwijst ook naar voorbeelden die raken aan de zorg. Zoals de groep ouderen die in Rillaar die voor hun co-housing project vechten tegen de toepassing van de regelgeving op de woonzorgcentra. Merk op dat dit voorbeeld sterk gelijkt op de kwetsbare jongeren die voor hun co-housing opkomen voor een leefloon als alleenstaande.  

In de welzijnssector zijn zowel kinderrechten als ouderenrechten onmisbaar. Met hulde aan de norse en te eenzame rusthuisbewoner die in volle coronatijden in de media tekeer ging tegen de ‘kinderachtige’ bejegening door ons systeem van ouderenzorg 

Reacties [2]

  • Aletta Winsemius

    Beste buren,
    Wat een mooi artikel. Het wekt mijn nieuwsgierigheid naar het boek `Wijs, grijs en puber’. Ook in Nederland wordt het gesprek gevoerd over wat wij de derde levensfase noemen. De Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (waarvoor ik werk) heeft er begin dit jaar een advies over geschreven onder de titel `De derde levensfase: het geschenk van de eeuw’. Omdat wij niet alle aspecten van de derde levensfase konden adresseren, is er ook een blogreeks gestart. Op uw beurt nieuwsgierig geworden? Het advies en de blogs zijn te vinden op http://www.raadrvs.nl.
    Ik kijk uit naar andere reacties op het artikel op sociaal.net.
    Aletta Winsemius

  • Vandendriessche godelieve

    Eindelijk komt er reactie van een van de meest waardevolle filosofen op deze planeet. Ik heb de term: ‘de vergrijsden’ altijd walgelijk gevonden. Toppunt van discriminatie !! Mensen discrimineren aan de hand van veranderingen die de leeftijd met zich meebrengt. Verder dan nog schuldinductie geven dat die ‘grijzen’ de oorzaak zijn van een tekort in de kas van de gezondheidszorg. Dat er geen middelen zijn en dat ze wegen als lood op de schouders van de actieve bevolking. Dan is de poort open voor de ontwikkeling van een gewetenloze verstoting van de oudere. Misschien zelfs de term die Hitler gebruikte, zou wel terug uit de kast komen: de nutteloze eters.
    De ouderen moeten zich verantwoorden dat ze nog leven en zodoende toch hulp nodig hebben van de ziekteverzekering, af en toe, en van de staat waar ze jaren hebben afgedragen aan belastingen, om toch een pensioen samen te stellen zodat ze na hun 65ste financieel onafhankelijk zouden zijn.
    Er moeten debatten komen rond dit onderwerp

We zijn benieuwd naar je mening!
Blijf hoffelijk, constructief en respectvol

 

Elke reactie wordt gemodereerd. Lees hier onze spelregels. Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd.