Achtergrond

Wordt sociaal werk een knelpuntberoep?

Lisa Develtere

Het aantal openstaande vacatures voor maatschappelijk werkers vervijfvoudigde tegenover 2017. Vooral bij de OCMW’s is er een prangend tekort. “Als de huidige trend zich doorzet, dreigt het tekort aan sociaal werkers overal problematisch te worden.”

Sociaal werk zkt kracht

Vandaag verzamelen 1.300 sociaal werkers voor de Sociaalwerkconferentie. Een van de thema’s op de agenda: ‘Sociaal werk zkt kracht’. Want nieuwe werkkrachten vinden is niet evident. Vacatures voor sociaal werkers raken alsmaar moeilijker ingevuld. Dat blijkt uit cijfers die Sociaal.Net opvroeg bij VDAB.

Het aantal nieuwe vacatures die VDAB ontvangt voor maatschappelijk werkers stijgt jaar na jaar. Alleen volgt het aantal kandidaten voor deze jobs deze steile opmars niet. Waar de VDAB in maart 2017 91 openstaande vacatures voor deze beroepsgroep telde, waren dat er in dezelfde maand van dit jaar maar liefst 516, ruim vijf keer zo veel.

De openstaande vacatures stapelen zich de laatste tijd wel in meer sectoren op, maar sociaal werk springt erbovenuit. Ter vergelijking: op de volledige arbeidsmarkt gaat het ‘slechts’ om een ruime verdubbeling van het totaal aantal openstaande vacatures sinds 2017.

Opeenvolgende crisissen

De OCMW’s hebben al langer moeite om vacatures ingevuld te krijgen, vertelt Nathalie Debast, woordvoerder van de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG). Opeenvolgende crisissen maken het probleem vandaag zeer zichtbaar.

‘OCMW’s hebben al langer moeite met vacatures ingevuld te krijgen.’

“Tijdens de pandemie kwam er heel veel druk bij de gemeenten en de OCMW’s te liggen”, aldus Debast. “Niet enkel doordat men de vaccinatiecentra moest gaan regelen, er kwamen ook meer mensen met nieuwe hulpvragen aankloppen, ook omdat andere organisaties zoals vakbonden en mutualiteiten onbereikbaar waren.”

Vandaag is er veel extra werk door de torenhoge energiefacturen en de Oekraïnecrisis, volgens Debast. Gemeenten worden wel financieel ondersteund om de problemen het hoofd te bieden, maar ze vinden simpelweg niet genoeg sociaal werkers.

Strikte diplomavereiste

“Overal vang ik signalen op dat het alsmaar moeilijk wordt om vacatures voor sociaal werkers in te vullen, maar bij de OCMW’s is de situatie het meest prangend”, zegt Koen Hermans, professor sociaal werk en sociaal beleid (KU Leuven) en voorzitter van Sterk Sociaal Werk Vlaanderen.

“Het OCMW is vrijwel de enige plek in het ruimere werkveld waar er een strikte diplomavereiste is voor de job van maatschappelijk werker. Tegelijk is het OCMW niet de meest populaire werkgever voor sociaal werkers”, aldus Hermans.

‘Het OCMW is niet de meest populaire werkgever voor sociaal werkers.’

“De verloning is nochtans verre van slecht. Maar het OCMW is een complexe organisatie. Het sociaal onderzoek is geen evident werk. Daarnaast opereer je in een context waar de finale beslissingen door lokale politici genomen worden. En er is vaak een immense caseload. Dan is het moeilijk om maatwerk te bieden.”

Warm maken

De VVSG erkent dat voor veel pas afgestudeerde sociaal werkers het OCMW niet op hun radar staat. Ten onrechte, volgens Debast. Daarom probeert de VVSG studenten maatschappelijk werk en pas afgestudeerden op verschillende manieren warm te maken voor een job bij het OCMW.

De organisatie bezoekt onder meer de sociale hogescholen. Debast: “We leggen derdejaarsstudenten uit dat er ook bij het OCMW veel ruimte is om aan maatschappelijk werk te doen. Je kan er echt impact hebben op het leven van mensen, misschien wel meer dan op andere plekken. Maatschappelijk werk bij het OCMW is veel meer dan de perceptie die nu leeft. Wat sommigen als hindernissen zien, kan het ook net boeiend maken.”

War on talent

Buiten de OCMW’s gelden minder strikte diplomavereisten, maar ook daar speelt de war on talent volgens professor Hermans. “Als de huidige trend zich doorzet, dreigt het tekort aan sociaal werkers overal problematisch te worden.”

We vissen allemaal in een kleine vijver, zegt Anita Cautaers van CAW Groep. “Vooral bij kortlopende projecten, waar we medewerkers geen contracten van onbepaalde duur kunnen aanbieden, is het moeilijk om de juiste mensen te vinden.”

‘Vooral bij kortlopende projecten, waar we medewerkers geen contracten van onbepaalde duur kunnen aanbieden, is het moeilijk om de juiste mensen te vinden.’

“Voor Housing First en de hulp aan Oekraïense vluchtelingen zoeken de CAW’s bijvoorbeeld mensen met ervaring. Dat lossen we nu creatief op door intern te schuiven met ervaren medewerkers. Voor werkingen waar stevige multidisciplinaire teams aan de slag zijn of waar minder ervaring nodig is, werven we dan tijdelijke medewerkers aan.”

Cautaers denkt dat de CAW’s op korte termijn tekorten kunnen invullen door samenwerking met anderen. “In het kader van de Oekraïnecrisis nemen de CAW’s bijvoorbeeld heel wat lokale taken op. Dan moet je ook samen met de lokale besturen kijken wie voldoende mensen ter beschikking heeft met het juiste profiel.”

Personeelsverloop

“Werkgevers moeten vandaag rekening houden met een sterker verloop van personeel”, zegt Cautaers. “Er zijn zoveel vacatures dat medewerkers snel elders opportuniteiten zien. Dat ze veranderen van job, kan je hen niet kwalijk nemen. Mensen gaan overal proeven en engageren zich niet meer voor lange tijd voor één werkgever.”

‘Er zijn zoveel vacatures dat medewerkers elders opportuniteiten zien.’

De loonvoorwaarden zijn in de social profit min of meer gelijk, dus daar heeft het niet mee te maken, aldus Cautaers. “Mensen kijken eerder naar verlof, soepele uren, opleidingsmogelijkheden en werkdruk. Het is niet evident om mensen aan boord te houden als je weinig tijd en middelen hebt voor ondersteuning en coaching op de werkvloer.”

Zorgambassadeur

Voor Candice De Windt, sinds maart de nieuwe Vlaamse Zorgambassadeur, is het tekort aan sociaal werkers een van de aandachtsgebieden. Dat is nieuw, want haar voorgangster focuste vooral op het tekort aan verpleegkundigen.

‘Het moet meer, beter en anders’

“Onze samenleving heeft steeds meer aandacht voor mentaal en sociaal welzijn. Dat is een positieve evolutie, maar dat maakt dat we meer mensen nodig hebben”, zegt De Windt. De oplossing volgens de Zorgambassadeur: “Het moet meer, beter en anders.”

“We moeten achttienjarigen warm maken voor het beroep. Daarnaast moeten we inzetten op zij-instromers. We moeten drempels wegwerken voor mensen die zich willen omscholen en de vrijstellingen herbekijken.”

Beeldvorming

Volgens de Zorgambassadeur schort er ook iets aan het beeld dat mensen hebben over een job in de welzijnssector. “Het idee leeft dat het er hard werken is voor weinig geld. Nochtans zijn de lonen goed. We moeten dus iets doen aan die beeldvorming. We plannen een campagne die werken in welzijn in een positief daglicht zet.”

‘Het idee leeft dat het in de welzijnssector hard werken is voor weinig geld. Nochtans zijn de lonen goed.’

“Tot slot moeten we durven kijken naar de arbeidsorganisatie”, aldus De Windt. “Sociaal werkers hebben nu een allegaartje aan taken. Binnen een team zou je meer taken moeten kunnen verdelen volgens talenten.”

Sense of urgency

Ondanks de voorstellen van de Zorgambassadeur mist Koen Hermans een ‘sense of urgency’ bij het beleid. “Dit probleem komt niet uit de lucht vallen. De instroom in de bacheloropleidingen bleef de afgelopen tien jaar constant, terwijl er eigenlijk een toename nodig is. Er is namelijk een uitstroom door de vergrijzing van het personeel en sectoren zoals de OCMW’s en de jeugdhulp zien een groei van het aantal jobs.”

“Dat de tekorten zich vandaag zo scherp stellen, is wel onverwacht”, zegt Hermans. “We weten al langer dat de werkbelasting erg hoog is in de welzijnssector. Niet enkel door de werklast, maar ook door de aard van het werk. Het is geen zachte sector, het is een harde sector.”

‘Het is geen zachte sector, het is een harde sector.’

“Mensen vergeten vaak dat de job emotioneel erg belastend is. Als je voortdurend met ernstige sociale problemen wordt geconfronteerd of de uitzichtloze situatie waarin sommige mensen zitten, dan vraagt dat veel van sociaal werkers. Ik denk dat de coronacrisis voor veel mensen de druppel is geweest.”

Wat is dan de oplossing? “Ik denk dat er nood is aan een grondige denkoefening. De Zorgambassadeur zou zo snel mogelijk een task force moeten installeren waarin zowel werkgevers, opleidingen als professionals zoeken naar korte- en langetermijnoplossingen. Dat kan een sterke katalysator zijn om de krapte aan te pakken.”

Knelpuntberoep?

Door het groeiend aantal openstaande vacatures rijst de vraag: is sociaal werker op weg om een knelpuntberoep te worden? Een plek op de lijst van knelpuntberoepen van VDAB heeft onder meer als gevolg dat werkzoekenden die een opleiding voor dit beroep volgen dat gratis kunnen doen en hun uitkering kunnen behouden.

“Maatschappelijk werker wordt zeker mee bekeken bij de opstelling van de nieuwe knelpuntberoepenlijst, net als alle andere beroepen”, zegt Joke Van Bommel, woordvoerder van VDAB. Aan de hand van statistische indicatoren maakt de studiedienst van de VDAB eerst een lijst van potentiële knelpuntberoepen op.

‘Momenteel is het te vroeg om hierover voorspellingen te doen.’

“Er moet een minimum aantal vacatures zijn, maar dat is bij maatschappelijk werker alvast het geval”, zegt Van Bommel. Daarnaast bekijkt VDAB ook hoe gemakkelijk de vacatures ingevuld raken. Als dat volgens bepaalde berekeningen moeilijker blijkt dan bij andere beroepen, is dat een argument voor een plek op de knelpuntberoepenlijst.

De statistische bevindingen worden nog afgerond voor de zomer. Deze worden vervolgens getoetst bij VDAB-experten en daarna ook bij het werkveld. “Als deze kwalitatieve bevraging de statistische bevindingen kan bevestigen, dan wordt het beroep een knelpuntberoep”, legt Van Bommel uit. “Maar momenteel is het te vroeg om hierover voorspellingen te doen.”

Reacties [14]

  • eva

    Jammer genoeg aan den lijve ondervonden dat er binnen OCMW amper tijd is om de cliënt nabij te zijn. Moordende administratie, deadlines, werkdruk en geen passend opleidingsbeleid. Ik hield het er voor bekeken… Van het maatschappelijk werk een knelpuntberoep maken gaat hieraan niets verhelpen!

    • Brigitte

      Inderdaad dat is ook mijn ervaring geweest als beginnend sociaal werkster zonder ervaring binnen een OCMW.

  • Lon Holtzer

    Heel goed dat de sociaal werker als mogelijk knelpuntberoep in de aandacht komt. Het duidt er nog maar eens op dat de arbeidsmarkt in brand staat, want in heel mijn carrière als zorgambassadeur zijn er nooit tekorten geweest aan sociaal werkers. De grafiek toont dit ook mooi aan. Toch ook een kleine nuance bij het artikel: mijn aandacht was zeker niet alleen gevestigd op verpleegkundigen, maar ook op kindbegeleiders, zorgkundigen en opvoeders. Dat waren de laatste jaren de knelpuntberoepen bij de VDAB voor zorg en welzijn.

  • maarten

    “the war on talent” situeert zich niet enkel binnen het maatschappelijk werk. ook binnen de jeugdzorg is dit de laatste jaren exponentieel toegenomen, zeker binnen het residentieel werk. Waar we voorheen 10-tallen sollicitaties hadden, zijn het nu met moeite een handvol, zelfs voor contracten van onbepaalde duur.

  • Adlain

    Ik pleit in het licht van onze huidige samenleving vooal voor de afschaffing van de beschermde titel maatschappelijk werker, het is achterhaald, verengt de intrinsieke functie van het beroep. Ikzelf volgde een graduaatsopleiding orthopedagogie en studeerde recent af als gezinswetenschapper -what’s in a name- en ervaar dagelijks, zo ook naar aanleiding van mijn onderzoek dat ik voerde in functie van mijn bachelorproef, de werking van de OCMW’s -laten we ze niet allen over dezelfde kam scheren- kan beter, concrete voorbeelden zijn legio voor handen, geloof me. Laten we ipv van te pleiten voor een upgrade vooral streven naar een update van de functie van het maatschappelijk werk, aldus sociaal geëngageerden die afstuderen via zogenaamd verwarrende tussenechelons op de hogescholen -lees: voortschrijdende kennisplatformen- omarmen als evenwaardige competente collega’s die het maatschappelijk werk verrijken met meer dan louter wetgeving en protocols dewelke vooral onderhevig zijn aan context

  • Maddy Claes

    Beste maatschappelijk assistenten,
    Pleit aub niet voor de afschaffing van de beschermde titel van maatschappelijk assistent. Het beroep verdient deze bescherming. Pleit vooral voor een upgrade van het beroep naar een master sociaal werk en maak een einde aan al die
    verwarrende tussenechelons op de hogescholen . Laat ons niet vervangen door coaches allerhande. Ik merk dat dit allemaal onderwerpen zijn die we als maatschappelijk assistent opnemen in onze begeleiding als we er tenminste de de tijd voor krijgen.
    Pleit ook voor een herwaardering van de OCMW’s. Mits goede werkomstandigheden zijn de maatschappelijk assistenten, samen met de politici, de motor van de samenlevingsopbouw. Want veel moeilijkheden in het dagelijks leven van de mensen kunnen enkel opgelost worden door adequate wetgeving. Laat ons deze kennis bundelen in een departement maatschappelijk werk en een expertisecentrum zijn voor politieke beslissingen die zowel het algemeen als het individueel belang dienen.

    • Els

      absoluut akkoord met deze warme oproep, en daarbij met ontkoppeling van lokaal bestuur – OCMW. Graag terug een eigen dienst met eigen ‘gezicht’ naar de bevolking, boven elke politieke kleur uit.

  • Els

    ‘We leggen derdejaarsstudenten uit dat er ook bij het OCMW veel ruimte is om aan maatschappelijk werk te doen. Je kan er echt impact hebben op het leven van mensen, misschien wel meer dan op andere plekken’. Oei Nathalie, dat lijkt lang geleden dat je op een OCMW hebt gewerkt. Er is een stijgende (pijlsnel naar omhoog) vraag om alles en nog wat te registreren, waardoor het echte sociale werk reduceert naar niet eens de helft van de werklast, terwijl dit ooit veel meer was en zou kunnen zijn. Misschien moet er ook eens gekeken worden naar wat de overheid allemaal wil weten van de mensen, en kan daar in gesnoeid worden? Elke vorm van hulpverlening wordt meer en meer aan controle-structuren gekoppeld, onder het mom van ‘meten is weten’. En ik ga dat niet afstrijden, maar ik ben er niet zeker van dat alles wat we zo nodig moeten registreren, ook zijn nut heeft of als waardevol wordt gebruikt door de overheden die de noodzaak van heel die werklast bepalen.

  • Marleen Van Houdt

    Strikte diplomavereiste nl bachelor /graduaat maatschappelijk werk beperkt het aantal kandidaten. Maak zij-instroom mogelijk vb door opgeleide ervaringsdeskundigen armoede ook kansen te bieden. Plus maak van sociaal werk OCMW een knelpuntberoep bij VDAB. Geef ervaringsdeskundigen armoede als OCMW -werkgever een aangepaste opleiding.

  • Jan

    Die strikte diplomavereisten mogen wat mij betreft weg en niet alleen richting een masterdiploma. Graduaten maatschappelijk werk komen veel minder gemakkelijk aan de bak. In veel vacatures staat dat een bachelor een vereiste is. Ik heb ooit meegemaakt dat de VDAB een vrijstelling om dat graduaat te studeren afwees met de reden dat er voor dat diploma toch geen werk is.
    Combineer meer openheid voor graduaten met de mogelijkheid, zoals bij verpleegkundigen, om in service een bachelor te halen een een deel van de krapte is opgelopst…

  • Elisabeth

    Als bijna afgestudeerde sociaal werker die op zoek is naar een job kan ik je vertellen dat er inderdaad veel vacatures openstaan. Maar de meerderheid hiervan zijn van tijdelijke aard en/of halftijds of verdienen slecht voor een professionele bachelor. En vacatures die een voltijds en vast contract aanbieden, beschikken vaak over vereisten waar je als afgestudeerde niet aan kan tippen (bv. werkervaring, beschikken over een auto, …). Ik ken jammergenoeg een aantal sociaal werkers die in een andere sector zijn gaan werken omdat ze veel meer aan te bieden hebben… Niet verwonderlijk.

  • Wintmolders Eddy

    Misschien toch ook bondgenootschap zoeken met de vakbonden, kwestie van de werkvoorwaarden via een functiewaardering te versterken en zo ook lonen te betalen die marktconform zijn. Zie al jaren dat bij vergelijkingen het sociaal werk aan het staartje bengelt…vakbonden waren vandaag niet te bespeuren op de sociaal werk conferentie, een sterke gemiste kant van weerszijde…sociaal en sociale word werelds…Eddy meer dan 30 jaar scw’er en al 48 jaar aan het werk.

  • Salina

    “de lonen zijn goed”, haha sure.

  • Nikita Laureyns

    Als master in het sociaal werk kan ik jammer genoeg niet werken binnen een OCMW omdat ik niet beschik over de officiële titel van ‘maatschappelijk assistent’. Misschien kan dit eens herbekeken worden? Zo zullen er meer vacatures ingevuld geraken.

We zijn benieuwd naar je mening!
Blijf hoffelijk, constructief en respectvol

 

Elke reactie wordt gemodereerd. Lees hier onze spelregels. Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd.