Geen eenrichtingsverkeer
Compagnie Cordial brengt al bijna tien jaar nieuwkomers en organisaties samen via vrijwilligerswerk. Niet als goedkope arbeid of snelle opstap naar de arbeidsmarkt, maar als broodnodige laagdrempelige start om (zelf)vertrouwen en een netwerk op te bouwen.
‘We laten mensen elkaar op een gelijkwaardige manier ontmoeten.’
“Wanneer je als nieuwkomer in België aankomt, zijn bijna al je contacten eenrichtingsverkeer. Met een sociaal assistent, een loketmedewerker, een leerkracht Nederlands… Bij Compagnie Cordial laten we mensen elkaar op een gelijkwaardige manier ontmoeten,” vertelt coördinator Farah Laporte.
Samen met communicatieverantwoordelijke Margo Geleyn en vrijwilliger Mayami vertelt Farah hoe vrijwilligerswerk een hefboom kan zijn tegen eenzaamheid, wantrouwen en polarisatie, en waarom het steeds moeilijker wordt om dat verhaal overeind te houden.
Een eenvoudige win-win
“Wij groeiden vanuit de evenementensector”, vertelt Farah. “Dat is een plek waar vrijwilligerswerk heel gebruikelijk is.” Voor festivals, culturele evenementen en buurtactiviteiten zijn vrijwilligers een onmisbare schakel. En voor de vrijwilliger zelf levert het een fijne beleving en waardevolle sociale contacten op. Waarom dan niet inzetten op het betrekken van nieuwkomers, die vaak een klein netwerk in België hebben?
Ook zag de organisatie hoe nieuwkomers vaak lange periodes van wachten en stilstand doormaakten. “Veel nieuwkomers willen graag zo snel mogelijk meedoen”, zegt Farah. “Mensen ontmoeten, de taal oefenen, buitenkomen, ergens deel van uitmaken.” Vrijwilligerswerk bleek daarvoor een laagdrempelige ingang. “Je komt op plaatsen waar je anders nooit komt en leert een stad kennen vanuit de praktijk.”
‘Stereotypen kunnen snel verdwijnen wanneer mensen echt samenwerken.’
Om maximaal in te zetten op het uitbouwen van een lokaal netwerk, zorgt Compagnie Cordial ervoor dat nieuwkomers steeds samenwerken met Belgische vrijwilligers. “Dat is voor ons een cruciale voorwaarde”, zegt Farah. “Het gaat net over elkaar ontmoeten in gelijkwaardigheid.”
“Wij zagen hoe snel stereotypen kunnen verdwijnen wanneer mensen echt samenwerken”, legt Farah uit. “Dan zie je plots niet meer enkel een statuut of afkomst, maar gewoon iemand met talenten, humor of dezelfde interesses.” Wat begon op festivalweides en culturele evenementen, breidde ondertussen uit naar scholen, woonzorgcentra, kinderopvang en andere organisaties. Maar de kern blijft dezelfde.
Mayami: “Tijdens het vrijwilligerswerk leer je hoe dingen hier gaan zonder dat het voelt alsof je getest wordt.”
© ID / Simon Clément
Nederlands leren achter de bar
“Toen ik in België aankwam, kende ik niemand. Ik wist niet hoe het vanaf hier verder moest”, vertelt Mayami. Zij kwam zonder ouders in België terecht toen ze 16 jaar oud was. Ze verbleef in een asielcentrum en kreeg Nederlandse les. Daarnaast had ze uren vrije tijd en nog meer vragen en onzekerheden. “Wat en hoe kan ik hier studeren? Hoe vind ik werk? Hoe maak ik vrienden? Hoe bouw ik hier een leven op? Dankzij het vrijwilligerswerk heb ik stap voor stap mijn weg gevonden.”
Mayami kwam bij Compagnie Cordial terecht dankzij een vriendin. “Ik sprak toen nog weinig Nederlands. Ik maakte me vooral verstaanbaar met handgebaren en kleine woordjes. Maar achter de bar leerde ik, bovenop mijn lessen, echt met mensen spreken. Door anderen te horen praten over hun leven, hun studies, en hun job, begin je ook zelf na te denken over je toekomst en krijgt die gemakkelijker vorm.”
Volgens Compagnie Cordial zit daar precies de kracht van vrijwilligerswerk: de laagdrempeligheid.“Je moet niet opnieuw naar een loket”, zegt Mayami. “Je kan gewoon vragen stellen aan mensen rondom jou. Je leert hoe dingen hier gaan zonder dat het voelt alsof je getest wordt.”
Het kost tijd
Vandaag studeert Mayami Maatschappelijk Werk en loopt ze stage bij Compagnie Cordial. “Als ik nu nieuwe zelf nieuwe vrijwilligers ontmoet, herken ik veel van mezelf”, zegt ze. “Die onzekerheid. Dat gevoel dat je niet weet hoe alles werkt. Ik probeer hen dan vooral gerust te stellen. Het is normaal dat je dat nu niet weet, het komt allemaal wel goed, maar wees geduldig, want het kost tijd.”
‘Vrijwilligerswerk is fun, flexible en fast. Je kan er meteen mee starten, ook als procedures nog maanden of jaren duren.
Wie vandaag in België aankomt, moet vaak door een lang en ingewikkeld parcours. Asielprocedures slepen aan, toegang tot huisvesting en werk blijft moeilijk, gezinshereniging wordt strenger. Daarmee vult Compagnie Cordail volgens coördinator Farah een belangrijk gat: “Vrijwilligerswerk is fun, flexible en fast. Je kan er meteen mee starten, ook als procedures nog maanden of jaren duren.”
“Vanuit het beleid gaat het vaak heel snel over verplichtingen: Nederlands leren, werk zoeken, activeren. Maar mensen eerst jarenlang laten wachten in onzekerheid en daarna verwachten dat ze onmiddellijk meekunnen, werkt niet.”
Margo (in het midden): “Wij willen absoluut vermijden dat vrijwilligerswerk goedkope arbeid wordt.”
© ID / Simon Clément
Het gaat niet over de afwas
Vrijwilligerswerk roept tegelijk ook kritische vragen op. Zeker in sectoren waar personeelstekorten groot zijn. Compagnie Cordial krijgt regelmatig kritische opmerkingen over nieuwkomers die vrijwillig meehelpen in woonzorgcentra, scholen of culturele organisaties. Daar is toch genoeg betaald werk te vinden?
“Wij willen absoluut vermijden dat vrijwilligerswerk goedkope arbeid wordt”, zegt communicatieverantwoordelijke Margo. “Daarom is onze rol als tussenorganisatie zo belangrijk.” Wanneer organisaties zich aanmelden, kijkt Compagnie Cordial bewust verder dan alleen de vacature. “Onze eerste vragen zijn altijd: met wie zullen vrijwilligers samenwerken? Zijn de taken gelijkwaardig? Is er begeleiding? Waarom wil een organisatie samenwerken met nieuwkomers?” vult Farah aan.
‘Het gaat niet over de taak. Het gaat over achter de schermen van een evenement deel worden van een groep.’
Al kunnen ook simpele taken een meerwaarde bieden, geeft Farah aan. “Mensen vragen wel eens verbaasd: Je gaat toch geen dokter de afwas laten doen? Maar het gaat eigenlijk niet over de afwas. Het gaat over samen die afwas doen. Over contact maken, over achter de schermen van een evenement deel worden van een groep.”
De taak zelf is volgens Farah vaak minder belangrijk dan de sociale context errond. “Vrijwilligerswerk overstijgt heel veel tegenstellingen die zogezegd bestaan. Je bent actief samen bezig. Dat creëert verbinding op een manier die heel moeilijk kunstmatig te organiseren valt.” Maar ze zijn wel kritisch: “Als we voelen dat de motivatie fout zit en vrijwilligers alleen maar ondankbare taakjes krijgen, trekken we de stekker eruit.”
“Veel organisaties hebben echt goede intenties, maar ook veel onwetendheid”, gaat Margo verder. “Wij proberen hen daarin te begeleiden. Een inclusieve vrijwilligerswerking ontstaat niet vanzelf.” Daarom investeert Compagnie Cordial veel in ondersteuning en begeleiding. “Als iemand voor de eerste keer vrijwilligerswerk gaat doen, gaan wij vaak mee. We zorgen voor een warm onthaal en proberen organisaties mee te nemen in het breder verhaal.
Mensen willen ergens deel van uitmaken
Dat vrijwilligerswerk voor nieuwkomers vaak bekeken wordt met argwaan, merken Farah en Margo dagelijks. “Mensen denken soms dat onze vrijwilligers enkel helpen omdat het hen wordt opgelegd vanuit inburgering of activering.”, zegt Margo. “Die misvatting leeft heel sterk.”
Nochtans verschillen de motivaties van nieuwkomers volgens Margo eigenlijk weinig van die van andere vrijwilligers. “Onze vrijwilligers willen ergens deel van uitmaken.” Het grote verschil is dan dat die nood bij nieuwkomers vaak veel urgenter is. “Onze vrijwilligers hebben vaak tientallen ballen in de lucht te houden, maar hun motivatie om ergens bij te horen is enorm groot.”
Integratie is geen individuele opdracht
“Integratie wordt steed meer individueel benaderd”, zegt Farah. “Alsof nieuwkomers zich gewoon genoeg moeten aanpassen en activeren.” Terwijl inclusie volgens haar net ook vraagt dat organisaties, verenigingen en burgers zichzelf in vraag durven stellen.
“Wij merken zelf hoe moeilijk een inclusieve werkvloer is”, vertelt Farah. “Ons team van collega’s is zeer divers, met in bijna elke regio een anderstalige collega die doorgroeide vanuit vrijwilligerswerk. We weten daardoor maar al te goed hoeveel tijd het vraagt om echt inclusief te werken. Het vraagt om vergaderingen anders te organiseren. Rekening houden met taal. Alert zijn voor je eigen drempels. Veel organisaties onderschatten hoeveel ongeschreven regels er bestaan.”
“Door vrijwilligerswerk kunnen mensen als een vlieg op de muur leren hoe dingen hier werken”, vult Margo aan. Dat lijkt klein, maar vermindert enorm veel stress. En het werkt natuurlijk ook in de andere richting. Als organisatie leer je plots hoe vreemd sommige van onze gewoontes eigenlijk zijn. Zoals aankondigen dat je naar het toilet gaat, bijvoorbeeld.” “Of elke dag boterhammen eten”, lacht Mayami.
Farah: “Wij proberen elke dag een soort tegengif te bieden. Niet cynisch worden. Niet meegaan in het idee dat verbinding niets oplevert.”
© ID / Simon Clément
Verbinding levert iets op
Compagnie Cordial ontstond in 2016, in volle solidariteitsgolf rond mensen op de vlucht uit Syrië en Afghanistan. De cijfers waren torenhoog, de crisis leefde en veel mensen zetten zich in voor mensen op de vlucht. Een tijd waarin het verhaal van de vzw bij velen aansloeg. Ze groeiden de voorbije jaren dan ook heel snel: van vrijwilligerswerkingen op de Gentse Feesten naar zeven kantoren verspreid over Vlaanderen, in verschillende sectoren.
Maar de laatste jaren voelen ze de druk op het middenveld toenemen. De organisatie merkt hoe hun aanbod steeds vaker bijna uitsluitend wordt bekeken als opstap naar betaald werk. “Bij subsidiëringsrondes gaat het steeds meer over meetbare impact”, vertelt Farah. “Altijd opnieuw komt de vraag: wat levert het op? Hoe snel raken mensen klaar voor de arbeidsmarkt? Maar het plezier, het groepsgevoel en de verbinding dat vrijwilligerswerk ook biedt, worden daardoor steeds meer in vraag gesteld.”
‘Het gaat steeds vaker over meetbare impact. Hoe snel raken mensen klaar voor de arbeidsmarkt?’
“Wij kennen intussen genoeg hartverwarmende verhalen over de positieve impact van dit werk, vult Margo aan. “Zoals dat van een vrijwilligster die alle naamkaartjes die ze tijdens het vrijwilligerswerk kreeg, op de spiegel van haar badkamer kleefde om haar weg in België zichtbaar te maken. Of van een anderstalige en een Nederlandstalige vrijwilliger die tien jaar later nog beste vrienden zijn. Die verhalen kunnen we niet meten of in cijfers gieten, maar ze zijn onbetaalbaar.”
“Wij proberen elke dag een soort tegengif te bieden”, haakt Farah in. “Niet cynisch worden. Niet meegaan in het idee dat verbinding niets oplevert.” En misschien is precies dat vandaag radicaler dan het klinkt.
In een samenleving waar integratie steeds vaker wordt herleid tot activering, rendement en snelheid, probeert Compagnie Cordial koppig ruimte te blijven maken voor iets wat moeilijk meetbaar is. Voor ontmoeting. Voor vertrouwen. Voor het gevoel ergens bij te horen.
Reacties