Spuitenpatrouille: ‘Ik weet hoe het is om bekeken te worden als iemand die vooral overlast veroorzaakt’

Geen eenvoudig leven

Ik ben Milena. Ik ben 53 jaar oud, geboren in Bulgarije, en ik woon inmiddels negentien jaar in Antwerpen. Ik ben getrouwd met Stijn. Mijn leven is niet altijd eenvoudig geweest. Ik neem methadon en heel af en toe gebruik ik nog steeds heroïne.

Daarnaast zit ik op het autismespectrum. Ik begrijp woorden vaak letterlijk en mis soms de nuance tussen wat mensen zeggen en wat ze bedoelen. Daarom heb ik behoefte aan structuur, duidelijkheid en logica. Dingen moeten kloppen.

Misschien is het precies daarom dat ik mij zo aangetrokken voelde tot het werk van de spuitenpatrouille (SPAT).

Gewoon doen wat nodig is

Stijn en ik gaan regelmatig koffie drinken in het Inloophuis Revue van Free Clinic. Het is een plek zonder oordeel, waar mensen niet gereduceerd worden tot hun problemen. Daar leerde ik het team van de spuitenpatrouille kennen. Wat mij trof, was hun houding: rustig, respectvol, zonder sensatie. Ze deden geen grote uitspraken. Ze deden gewoon wat nodig was.

‘Elke spuit die we oprapen, is een risico minder.’

Een tijdje geleden besloot ik vrijwilliger te worden bij SPAT. Ik zie mijn collega’s graag. Onze teamleider is een uitzonderlijk persoon. Ons werk werd een soort spel omdat we een vriendelijke competitie houden en iedereen wil het meeste spuiten te vinden.

Twee namiddagen per week trekken we de stad in. We bezoeken plekken waar injecterend druggebruik voorkomt: parken, steegjes, parkings, vergeten hoekjes van de stad. Met handschoenen, grijpers en speciale containers verzamelen we gebruikte spuiten. Wat voor sommigen enkel ‘afval’ is, is in werkelijkheid potentieel gevaarlijk medisch materiaal. Elke spuit die we oprapen, is een risico minder.

Menselijkheid verdwijnt uit beeld

Ons werk lijkt eenvoudig, maar het raakt aan een groter probleem.

Door het gebrek aan gebruikersruimtes worden dakloze druggebruikers gedwongen om in publieke ruimtes te injecteren. Dat zichtbare gebruik veroorzaakt frustratie bij buurtbewoners. Angst. Soms zelfs woede.

‘Druggebruikers worden herleid tot een bedreiging.’

Vanuit die emoties ontstaat een vicieuze cirkel van overlast, repressie en negatieve beeldvorming. Druggebruikers worden herleid tot een bedreiging. Hun menselijkheid verdwijnt uit beeld.

Wij proberen die cirkel te doorbreken.

Minder blinde beschuldigingen

Wanneer bewoners ons bellen omdat ze spuiten zien liggen, gaan wij ter plaatse. We ruimen veilig op. Dat vermindert niet alleen het fysieke risico, maar ook de spanning. Minder losse spuiten betekent minder kans op prikincidenten. Minder incidenten betekent minder paniek. En minder paniek betekent minder blinde beschuldigingen.

‘We ruimen veilig op. Dat vermindert niet alleen het fysieke risico, maar ook de spanning.’

Wat mij raakt, is dat bewoners ons soms bedanken. Even belangrijk is dat ook druggebruikers weten wie we zijn. Ze zien ons niet als tegenstanders. Ze zien dat we respectvol werken. We hopen dat onze aanwezigheid aanzet tot meer verantwoordelijk gedrag, dat gebruikte spuiten vaker in de containers terechtkomen die we op strategische plaatsen ter beschikking stellen. Respect werkt in twee richtingen. Soms spreken mensen ons aan en bedanken ons voor ons werk.

Tapijt van spuiten

Mijn motivatie is ook persoonlijk. In Bulgarije zag ik wat er gebeurt wanneer zo’n initiatief ontbreekt. Ik heb plekken gezien waar de vervuiling zich opstapelde tot er letterlijk een tapijt van spuiten lag. Dat beeld vergeet je niet.

Het is niet alleen een gezondheidsrisico, het is ook een symbool van maatschappelijke verwaarlozing. Zonder preventie, zonder harm reduction, zonder zorg, groeit frustratie aan alle kanten.

‘Zonder preventie, zonder harm reduction, zonder zorg, groeit frustratie aan alle kanten.’

Toen ik in 2007 in Antwerpen aankwam, was er een incident waarbij een kind zich prikte aan een spuit in de tuin van het toenmalige Stuivenbergziekenhuis. De media-aandacht was groot.

Het ziekenhuis en de media beschuldigden onmiddellijk mensen die drugs gebruiken zonder enig bewijs, terwijl er in een ziekenhuis toch ook miljoenen spuiten per jaar circuleren. De ouders stelden het ziekenhuis in gebreke. Maar tegen die tijd had de verontwaardiging haar werk al gedaan. Nuance komt vaak te laat.

Deel van de oplossing

Dat is wat mij raakt: hoe snel mensen gereduceerd worden tot een probleem. Ik weet hoe dat voelt.

Ik weet hoe het is om bekeken te worden als ‘de verslaafde’, als ‘de last’, als iemand die vooral overlast veroorzaakt. Maar mensen zijn altijd meer dan hun kwetsbaarheid. Meer dan hun medicatie. Meer dan hun verleden.

‘Ik ben niet het probleem. Ik ben iemand die verantwoordelijkheid neemt.’

Daarom kies ik ervoor om deel van de oplossing te zijn. De spuitenpatrouille lost het drugsprobleem niet op. Maar ze voorkomt schade. Ze verlaagt risico’s. Ze creëert een klein beetje orde in een complexe realiteit. En soms is dat precies wat nodig is: geen grote slogans, maar concreet, dagelijks werk.

Ik ben Milena. Ik ben meer dan mijn verleden. Meer dan mijn medicatie. Meer dan een etiket. Ik ben niet het probleem. Ik ben iemand die verantwoordelijkheid neemt. En ik ben ervan overtuigd dat dit werk noodzakelijk is — voor de stad, voor de bewoners, en ook voor de mensen die vaak niet gezien worden.