Daan, acht jaar later: ‘Ondanks mijn verschrikkelijke jeugd, vertel ik een hoopvol verhaal’

Mensen twee keer interviewen, dat doen we normaal niet op Sociaal.Net. Maar we bestaan tien jaar en wilden voor die gelegenheid nog eens in gesprek met ‘iemand die ons in bijgebleven’. Dat zijn zeer veel mensen. Toch viel de keuze al snel op Daan.

Het is acht jaar geleden dat ik hem voor de laatste keer zag en ons vorige gesprek ben ik nooit vergeten. Zware verhalen maken vaak indruk, maar het was Daans ongelooflijke doorzettingsvermogen dat nog meer is blijven hangen. 

“Het gaat goed, iets wat ik acht jaar geleden niet had durven dromen. Ik heb een fijne relatie, een gezellige thuis in Bosvoorde en werk als leerkracht Nederlands.”

‘Gezien wat ik allemaal heb meegemaakt, voelt elke dag als een cadeau.’

“Gezien wat ik allemaal heb meegemaakt, voelt elke dag als een cadeau. Mijn jeugd wordt door mijn psycholoog omschreven als ‘complex trauma’: een thuis met voortdurende herhaling van geweld, mishandeling, verwaarlozing, vernedering en ontbering. Ik sliep op een onhygiënische plek en at soms bedorven voedsel.”

“Het tekort aan zorg en veiligheid leidde ertoe dat ik als kind leerde om voedsel te stelen. Op jonge leeftijd werd ik betrapt bij een winkeldiefstal. Tijdens het politieverhoor liet ik mijn blauwe plekken zien. Pas toen gingen de alarmbellen af en werd ik in een voorziening geplaatst.”

“Kinderen kunnen de wereld pas op een gezonde manier verkennen en zich verbinden wanneer ze liefde ervaren. Door het familiaal geweld en mijn verblijf in de jeugdhulp liep dat voor mij helemaal anders.”

“Ik herinner me nog het moment dat een opvoeder zich voor het eerst bij me verontschuldigde. Ik was veertien jaar. Een ander moment dat me nog steeds raakt, is toen mijn begeleidster me voor mijn verjaardag meenam om pizza te eten, samen met haar kinderen. Dat was geen grootse gebeurtenis, maar juist een eenvoudig, normaal moment in een warme gezinsomgeving. Voor het eerst kon ik genieten van een veilige en rustige context. Dit soort sleutelmomenten herschreven eerdere ervaringen. Maar ze waren veel te schaars.”

“Ik zie mezelf als een gemiddeld mens met sterke en zwakke punten, maar ik heb vooral aan mezelf bewezen dat ik veel meer mogelijkheden heb dan de jeugdhulp me destijds liet geloven. Want voor veel medewerkers was ik een kwetsbaar kind met een toekomst in het buitengewoon onderwijs.” 

“Sinds Jordy, de negentienjarige jongen die negen jaar geleden eenzaam stierf in een tentje, is er wel wat veranderd in de jeugdhulp. Maar nog steeds bouwt de overheid een systeem vanuit bedden en gebouwen, terwijl enkel empathische begeleiders voor jongeren het verschil kunnen maken.”

‘Gouden momenten van oprechte verbinding kunnen helpen om negatieve ervaringen stapsgewijs te veranderen.’

“Het werk van begeleiders wordt zwaar onderschat. Een kind met ernstige moeilijkheden kan zwaar wegen op een gezin. Stel je dan voor hoe het is om een paar dagen per week te zorgen voor vijftien jongeren, die elk met hun eigen complexe bagage zitten. Deze verantwoordelijkheid vraagt niet alleen kennis en structuur, maar vooral veerkracht, empathie en authentieke betrokkenheid.”

“Gouden momenten van oprechte verbinding kunnen helpen om negatieve ervaringen stapsgewijs te veranderen. Maar dat vraagt veel bewuste aandacht en werk, nederigheid voor jezelf en anderen.”

“Veel jongeren verdwijnen na hun verblijf in de jeugdhulp van de radar. Ik ken mensen die uit een gelijkaardige situatie komen en nu leven van een ziekte-uitkering, vaak omdat hun trauma’s nooit verwerkt zijn.”

“Waarom het bij mij anders liep, weet ik niet precies. Ik heb op mijn eigen manier, stap voor stap, mijn weg gevonden. Die weg was lange tijd alleen en eenzaam en zeker niet gemakkelijk: veel fouten, veel vallen en opstaan en voortdurend aanpassen.”

“Misschien heb ik deels geluk gehad dat ik nooit echt aansluiting vond bij de andere jongeren in de voorziening. Ik was eerder introvert en hield meestal afstand. Daardoor zat ik vooral in mijn hoofd: ik observeerde veel, probeerde mijn situatie te begrijpen en te achterhalen waarom ik daarin terechtgekomen was. Ik wilde de wortels van het probleem doorgronden.”

“Ik heb het gevoel dat ik in de loop der jaren een sterk innerlijk kompas ontwikkeld heb, met normen en waarden die voor mij juist zijn. Dat verschilt niet veel van andere mensen, maar omdat ik mijn trauma’s niet wil herhalen, besteed ik daar heel bewust aandacht aan. Ik kies ervoor om niet te herhalen wat mij, mijn halfbroers en mijn zus is overkomen. Dat vraagt om heel bewust te leven.”

Wie of wat helpt je daarbij?

“Ik lees veel boeken zoals ‘Trauma and the Soul’ van de Amerikaanse psycholoog Donald Kalsched. Dat boek geeft inzicht in wat er in onze psyche kan gebeuren wanneer we met verschillende vormen van trauma te maken krijgen.”

“Het is gebaseerd op de inzichten van de Zwitserse psychiater Carl Jung. Ook zijn werk is voor mij bijzonder waardevol. Zo vind ik mezelf terug in zijn ‘schaduwconcept’, een onbewust deel van onszelf waarin vaak verdrongen negatieve ervaringen zitten. Schaduwwerk is een manier om daarmee aan de slag te gaan. Dat doe ik door mijn verleden, heden en toekomst uitgebreid en chronologisch op te schrijven. Zo begrijp ik beter hoe mijn verleden, dat ik als een soort blauwdruk zie, mijn huidige situatie beïnvloedt. Door dit onder ogen te zien en te accepteren kan ik deze blauwdruk beïnvloeden en aanpassen.”

“Toch niet: ik ben nog steeds een trouwe klant van mijn psycholoog, wat voor mij een essentieel onderdeel van mijn mentale gezondheid is. En intussen ervaar ik ook veel steun van lichaamsgerichte therapie. Trauma zet zich namelijk niet alleen in de hersenen vast, maar wordt ook diep in het lichaam opgeslagen. Ik ben me steeds meer gaan richten op het voelen van mijn lichaam. Ik gebruik ook dans en zang om mezelf zo volledig mogelijk te uiten. Dit is nieuw voor mij aangezien emoties vroeger vaak bijzaak waren, als er al aandacht aan werd besteed.”

‘Een groot deel van mijn herstelproces bestaat uit zelfreflectie.’

“Maar inderdaad: een groot deel van mijn herstelproces bestaat uit zelfreflectie, goede gesprekken, experimenteren met wat werkt. Zo heb ik ruim een jaar geleden aan goede vrienden die mijn verhaal goed kennen en zelf fantastische ouders zijn, gevraagd of zij mijn ‘oerouders’ wilden zijn. Dit betekent niets anders dan de goede vriendschap die we al hebben behouden, maar met de gedachte dat ik het beeld van mijn biologische ouders vooral associeerde met negatieve ervaringen.”

“Mijn biologische moeder en de ervaring met haar zullen er altijd zijn, maar het archetypische beeld van ouders is voor mij veranderd. Als ik nu aan mijn ouders denk, denk ik ook aan deze goede vrienden die fantastische ouders zijn.”

“Ik werkte toen een half jaar bij Cachet, een organisatie voor en door jongeren die in de jeugdhulp verbleven. Dat interview was voor mij een unieke kans om mijn ervaringen te delen. Ik was kritisch voor de jeugdhulp, maar wilde tegelijk bijdragen aan een betere, meer betrokken jeugdhulp.”

“De vele reacties die volgden waren erg ondersteunend. Mijn verhaal raakte ook een voormalige opvoedster, die mijn verleden en vooruitgang kende. Ze vertelde dat ze mijn getuigenis gebruikte als voorbeeld om te laten zien dat jongeren niet hun verleden hóeven te zijn. De invloed van opvoeders op het leven van een jongere kan enorm zijn als ze in die jongere geloven, ook in een moeilijke omgeving. Soms kunnen kleine dingen al een negatieve spiraal doorbreken. Mijn getuigenis op Sociaal.Net had dus impact, maar om de jeugdhulp écht te veranderen, is veel meer nodig.”

“Ik heb ook getwijfeld over dit vervolginterview. Vannacht lag ik te piekeren over wat ik wilde vertellen. Ik besef heel goed dat een getuigenis een verschil kan maken voor iemand anders. Tegelijk weet ik dat mijn verhaal er slechts één is van de velen en soms weet ik niet goed waar ik mijn ervaringen moet plaatsen.”

“Een jaar na het interview ben ik daar gestopt. Ik combineerde die job met studies psychologie aan de VUB en mijn herstelproces. Dat was zwaar. In mijn schakelprogramma had ik vijftien vakken. Alleen voor statistiek en schoolpsychologie slaagde ik niet. De universiteit was onverbiddelijk: ik mocht mijn studies niet afmaken omdat ik al mijn herkansingen had opgebruikt.”

“De combinatie van een job die een zware tegenslag bleek te zijn en een studie die ik niet mocht afmaken, was een mokerslag. Deze ervaring versterkte mijn gevoel dat ik nergens echt recht op had. Ik belandde in een zware dip en zat een jaar thuis. Dat was de hel, maar ik ben er toch uitgekomen.”

‘Kleine dingen kunnen een negatieve spiraal doorbreken. Vanuit mijn ervaring probeer ik dat mogelijk te maken.’

“Ik nam de draad voorzichtig weer op en werkte twee jaar in een biowinkel. Dat was fijn, maar na een tijd was ik uitgekeken: te weinig uitdaging, te weinig verrijking. Daarna ging ik aan de slag als leerkracht. Vorig jaar kreeg ik de kans om over te stappen naar een Freinetschool in de buurt. Daar geef ik nu deeltijds Nederlands.”

“Ik zie leerlingen worstelen met faalangst en een laag zelfbeeld. In mijn lessen Nederlands probeer ik hen op een positieve manier te bekrachtigen en prikkels te geven om die negatieve spiraal te doorbreken. Ook binnen onderwijs kunnen kleine dingen een groot verschil maken. Ik ben geen psycholoog, maar ik ben wel een betrokken leerkracht.”

“Ik denk dat ik altijd al een empathisch karakter heb gehad, maar mijn verleden heeft die kwaliteit zwaar op de proef gesteld. Ik weet hoe het voelt om afgesneden te zijn, op te groeien met mensen die geen verbinding hebben met zichzelf en hun kinderen. Mijn leven draait om zorg dragen voor het leven en dankbaar zijn voor elke ontmoeting.”

“Ik wil graag een opleiding creatieve therapie volgen, omdat daar mijn twee grote interesses samenkomen: de creatieve mens en psychologie. Onlangs solliciteerde ik voor de functie van creatief therapeut in de jeugdhulp. Ondanks mijn ervaringen heb ik de deur naar de jeugdhulp dus niet gesloten. Helaas kreeg ik de job niet. Onvermijdelijk kwam de gedachte op – misschien onterecht – dat dit kwam omdat ik niet de juiste diploma’s heb.”

‘Soms lijkt het alsof mensen die ergens mee zitten vanzelf bij mij terechtkomen.’

“Soms lijkt het alsof mensen die ergens mee zitten vanzelf bij mij terechtkomen. Door mijn achtergrond en het vele innerlijke werk heb ik een breed ervaringsperspectief ontwikkeld. Dat geeft me de mogelijkheid om echt te luisteren, zowel naar wat gezegd als naar wat niet gezegd wordt. Iemand vertelde me over zijn nekpijn en voegde daar meteen aan toe dat hij leed onder de slechte relatie met zijn broer en vader. Ik zei hem onomwonden dat hij vooral aan die relatie moest werken, omdat die hem te zwaar belastte.”

“Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar veel mensen zien niet hoe ze uit hun negatieve spiraal kunnen komen. Ik vind het bijzonder om naar iemand te luisteren en samen te zoeken naar een situatie waarin iemand meer zichzelf kan zijn. Als ik de kans kreeg, zou ik graag een diploma behalen om dit werk professioneel te doen.”

“Stap voor stap lukt het om het verleden achter me te laten. Ik geloof dat ik goed omringd ben en voldoende zelfliefde heb om die patronen nooit te herhalen. Aan vele dingen merk ik dat het steeds beter met me gaat.”

“Mijn brein greep intuïtief naar ongezonde gevoelens en beelden. Bamboe stond voor mij lange tijd niet voor een plant, maar voor een harde stok om mee te slaan. Mijn verleden leerde me vooral hoe het leven níet geleefd moet worden: een huis vol rommel, te veel huisdieren, viezigheid, angst, ongezondheid. Ik kies nu voor wat goed voelt. Daarom ben ik verhuisd naar Bosvoorde, dichtbij het Zoniënwoud, met veel natuur en rust. Ik blijf nieuwsgierig en wil de wereld blijven ontdekken.”

‘Stap voor stap lukt het om het verleden achter me te laten.’

“Voor kinderen is zingen heel normaal. Ik groeide op in een huis waar er voortdurend geschreeuwd werd en kroop stil weg in een hoekje. Nadien had ik geen idee hoe ik mijn stem moest gebruiken om te zingen. Ik zat steeds met een krop in de keel, zong binnensmonds en kon mijn stem niet vrij laten. Vandaag zing ik af en toe voor vrienden. Dat klinkt nog niet super, maar toont wel dat verandering mogelijk is.”

“Ik zit in een gelukkige relatie waarin we allebei volledig onszelf kunnen zijn. We communiceren open en ik heb eindelijk iemand gevonden die met mijn flauwe grapjes kan lachen. Dat is een goed teken, denk ik.”

“We hebben het al gehad over ouderschap, zeker nu onze biologische klok tikt. Lange tijd wilde ik geen kinderen. Vaderschap associeerde ik met agressie en geweld. Dat beeld moest ik afbreken en opnieuw opbouwen, niet alleen via therapie, maar ook door in het dagelijks leven ouders te ontmoeten die het goede voorbeeld geven, zoals mijn ‘oerouders’.”

“Hoewel ik voel dat ik emotioneel klaar ben om een gezin te stichten, gaat dit gepaard met een sterk verantwoordelijkheidsgevoel: ik wil het goed doen. Dat betekent voor mij ook: het opbouwen van voldoende financiële mogelijkheden. Op dit moment kan ik die basis niet bieden omdat ik de afgelopen jaren veel van mijn middelen geïnvesteerd heb in mijn eigen herstel. Psychologen en therapeuten werken niet gratis.”

‘Ik draag zorg voor mezelf en weet dat ik dat ook voor mijn gezin zal doen.’

“Een van mijn waarden is in dienst te staan van het leven. Dat betekent dat ik ook goed voor mezelf moet zorgen, zeker als ik een goede partner wil zijn en vader wil worden. Dat wil niet zeggen dat het gemakkelijk zal zijn. Daarom doe ik mijn best, erken ik mijn zwakheden en vraag ik hulp wanneer nodig. Ik kan de cirkel van dit gesprek met een gerust hart sluiten: het gaat echt goed met me.”