Geboortezorg
Tijdens de zwangerschap en bevalling wordt de moeder nauwkeurig opgevolgd, door zowel professionals als haar omgeving. Ook zij en haar partner leven toe naar het moment dat de baby komt: geboorteplan, geboortelijst, geboortecursus, geboortekaartje… Maar wat na de geboorte?
‘Na de geboorte verschuift de focus: van de mama, naar de baby.’
Na de geboorte verschuift de focus: van de mama, naar de baby. Door het vooral te hebben over ‘postnatale’ zorg, leggen we zelfs taalkundig de focus op de zorg van de baby. Terwijl postpartumzorg – zorg afgestemd op de unieke beleving en behoeften van de mama – minstens evenveel aandacht verdient.
Zwangerschap en bevalling vergen ontzettend veel van een vrouw. Het herstel hiervan en de veranderingen in lichaam en brein zijn onmogelijk afgerond na zes weken, wanneer de enige echte medische check-up voorzien is. Bovendien gaat deze check-up voornamelijk over de fysieke gezondheid.
Uitdagingen tijdens de postpartumperiode
Nochtans worstelt één op vijf vrouwen met mentale problemen tijdens de postpartumperiode, en nog veel meer blijven onder de radar. Van angsten en woedeaanvallen tot ernstige depressie en zelfs psychose: het is een brede waaier die niet onder ‘baby blues’ samen te vatten valt, maar toch vaak zo wordt geminimaliseerd. Zelfdoding is zelfs de belangrijkste doodsoorzaak tijdens het eerste jaar na de geboorte.
‘De postpartum cocktail is niet mals.’
De postpartum cocktail is dan ook niet mals: de grootste hormonale crash in een mensenleven, een veranderd en herstellend lichaam, ernstig slaaptekort, mogelijk bekomen van een traumatische bevalling, druk om zo snel mogelijk terug te presteren, een veranderend brein, voedingstekorten en een gewijzigde spijsvertering, borstvoeding de klok rond, onzekerheid, eenzaamheid, schuldgevoelens, mogelijke spanningen met de partner – waarvan overigens ook een significant deel onzichtbaar worstelt.
Kortom, de postpartumperiode kenmerkt zich door een samenloop van uitdagende omstandigheden waar tijdens de zwangerschap nauwelijks over wordt gesproken en na de bevalling bijna niemand naar vraagt. Terwijl deze periode net cruciaal is voor het welzijn van de vrouw op korte en lange termijn.
Welzijn van moeder en kind
Meer nog: het mentaal welzijn van de moeder heeft een rechtstreeks effect op de ontwikkeling en het mentaal welzijn van het kind tijdens die belangrijke eerste duizend dagen. Bovendien draagt haar welzijn bij aan de stabiliteit en veerkracht van het gezin. En ouders die voorbereid zijn en ondersteuning krijgen, hebben minder kans op mentale problemen.
Maar als dit verband zo duidelijk is, waarom is postpartumzorg dan zo gefragmenteerd, een onderbelichte niche en vaak een luxeproduct? Waarom informeren we ouders tijdens de zwangerschap niet uitgebreid over bovenstaande uitdagingen, zodat ze zich op deze periode kunnen voorbereiden zoals ze dat met de zwangerschap of de geboorte doen?
‘Tussen de roze wolk en de horrorverhalen schuilt de realiteit, en daarover moeten aanstaande ouders meer horen.’
Want tussen de roze wolk en de horrorverhalen schuilt de realiteit, en daarover moeten aanstaande ouders meer horen. Doordat ze alarmsignalen niet herkennen zoeken ze vaak te laat hulp, omdat ze niet wisten wat te verwachten of waar ze terecht konden. Zo verergert de problematiek en duurt het zorgtraject langer.
Er is dus groot potentieel voor voorlichting over de postpartumrealiteit tijdens de zwangerschap als preventieve maatregel. Daarnaast is de aanwezigheid en de kwaliteit van postpartumzorg een bewezen beschermende factor voor het mentaal welzijn van de moeder – en dus ook voor het kind.
Preventie
Er kan op drie niveaus preventief gewerkt worden. Eerst is er het individuele niveau, door voorlichting en voorbereiding tijdens de zwangerschap. Het volgende niveau is de nabije omgeving, waarin familie, vrienden en buren een vangnet of een ‘village’ vormen.
En in derde instantie zijn er de postpartumzorgprofessionals. Anders dan de klassieke kraamzorg focussen wij ons volledig en uitsluitend op de mama. We bieden afgestemde zorg die veel verder gaat dan een helpende hand. Postpartumzorgverleners specialiseren zich in een of meerdere van de – wat wij beschouwen als – basisbehoeften van de postpartumvrouw, en werken volgens deze behoeften, niet volgens een vaste structuur of hiërarchie.
De zwangerschaps- en bevallingservaring (complicaties, vroeggeboorte, vaginaal of keizersnede, traumatisch of niet, etc.) bepalen daarin veel, maar ook de persoonlijkheid, de lichaamsrespons, familiale omstandigheden en eerdere ervaringen van de moeder spelen een rol. De ene vrouw is de andere niet, en ook persoonlijke keuzes veranderen de aanpak.
‘Mother centred care’
Deze niet-medische zorgverleners zijn bovendien ook een objectieve luisterende partij. Ze kunnen waar nodig doorverwijzen naar gespecialiseerde medische zorg (zoals peripartumpsychologen, lactatiekundigen, vroedvrouwen, gynaecologen of kinesitherapeuten) waardoor kostbare tijd wordt gespaard en de zorgketen efficiënter werkt.
Belangrijk in dit ‘mother centred care’-model is dat de vrouw (en haar eventuele partner) net zoals bij een bevalling goed geïnformeerd is, en bij zowel niet-medische als medische zorg en ondersteuning, weet wat haar opties zijn. Zo kan ze zelf bewuste keuzes maken zonder rekening te houden met de opgelegde of maatschappelijke norm.
Bij De Postpartum Beweging ligt de focus momenteel op het toegankelijk maken van deze informatie via onze sociale kanalen en onze lessenreeks, in de eerste plaats voor (toekomstige) ouders. Tegelijk zetten we in op bewustwording bij iedereen die actief is in het geboorteveld, met de ambitie om dit op termijn te vertalen naar een gerichte training. Om afgestemde postpartumzorg ook in de bredere samenleving gangbaar te maken, zoeken we actief naar samenwerkingen met beleidsinstanties en institutionele actoren.
Geen luxe, maar een recht
Ook voor onze maatschappij zou de integratie van postpartumzorg als essentieel deel van de geboortezorg een groot verschil maken. De drempel om hulp te vragen blijft groot, zeker onder vrouwen. Want onze moeders en grootmoeders deden het toch ook zonder hulp? Hulp vragen staat gelijk aan falen en schaamte. Veel vrouwen blijven doorgaan met zorgen, ten koste van hun herstel en hun behoeften. De vraag ‘wie zorgt er voor mij?’ komt vaak pas als ze al te moe zijn om deze luidop te stellen.
‘We mogen preventie dan ook niet reduceren tot een individuele verantwoordelijkheid.’
We moeten er als samenleving voor kiezen om na de geboorte beter te zorgen voor moeders. We mogen preventie dan ook niet reduceren tot een individuele verantwoordelijkheid. Noch kunnen we in de huidige maatschappij verwachten dat iedereen tijd en energie kan vrijmaken om een kersverse moeder te ondersteunen. Daarom is er nood aan een duidelijk beleidskader en verantwoordelijkheid op zowel politiek als institutioneel niveau zodat postpartumzorg een essentieel onderdeel van geboortezorg wordt.
Voorlichting in de vorm van flyers, cursussen en lessenreeksen, en de professionele postpartumzorg opnemen in de bestaande zorgstructuren maakt deze inzetbaar, betaalbaar en toegankelijk voor elke moeder.
Voor kersverse moeders mag hulp vragen en ontvangen geen luxe zijn, maar moet het een recht zijn. Zodat er niet nog een generatie gebukt gaat onder het domino-effect van de zichzelf wegcijferende moeder. Want uiteindelijk draait het daarom: een gelukkige, stabiele mama kan optimaal voor haar kind zorgen.
Reacties