Intense periode
Wanneer een vrouw zwanger is, verandert er veel. Lichamelijk, hormonaal, psychisch, sociaal. Die periode is intens, zelfs in de beste omstandigheden met een liefdevolle partner, een stabiel inkomen en een ondersteunend netwerk.
‘Wat als iemand zwanger wordt en ook een hele rugzak moet dragen?’
Maar wat als die omstandigheden er niet zijn? Wat als iemand zwanger wordt en ook een hele rugzak moet dragen met daarin taalbarrières, trauma’s, onzekerheid over huisvesting of inkomen? Dan wordt die zwangerschap niet alleen een periode van blijde verwachting, maar ook van verborgen stress en overleven.
Geen netwerk
Als perinatale coach binnen een wijkgezondheidscentrum begeleid ik kwetsbare gezinnen tijdens de periode van zwangerschap tot twee jaar na de geboorte. Vrouwen die nog maar net vernamen dat ze zwanger zijn en nu al verlamd worden door de twijfel of hun breekbare schouders dit wel kunnen dragen. Jonge moeders die nauwelijks slapen, geen kraamzorg kregen en geen netwerk hebben. Soms staat er ook geen partner aan hun zijde: ze verdwenen uit hun leven, verblijven nog in het buitenland of worden opgeslokt door werk en financiële zorgen.
We slagen er onvoldoende in om die – veelal onzichtbare – kwetsbaarheid op te vangen. En dat raakt me telkens opnieuw. We weten nochtans wat stress tijdens een zwangerschap doet met lichaam en geest, met hechting en ontwikkeling. Maar de hulp blijft vaak koel, kort, zakelijk, versnipperd. Vroedvrouwen signaleren, Kind en Gezin detecteert, huisartsen verwijzen. Veel mensen zijn betrokken en bekommerd. Toch ontbreekt te vaak wat écht nodig is: ruimte, tijd of de mogelijkheid om écht in gesprek te gaan over wat er speelt.
Verhaal achter het dossier
Al die hulpverleners willen vanzelfsprekend graag luisteren, want aan goede intenties geen gebrek. Alleen botsen ze keer op keer op hun grenzen. Er is te weinig tijd, te veel administratie, te weinig middelen. Consultaties zijn kort, overleg is een luxe. De wil is er, maar het systeem laat het vaak niet toe. En dat ligt niet aan de mensen, maar aan het beleid.
We hebben meer nodig dan alleen doorverwijzen. We moeten gevoelig zijn voor het verhaal achter het dossier. Voor het moment waarop iemand in stilte instort. Voor de overgang die ouderschap betekent. Voor de twijfels die niet uitgesproken worden.
Hulp in stukjes
Vrouwen in kwetsbare situaties lopen extra risico als hulp versnippert. Ze hebben vaak meerdere noden tegelijk: psychisch, fysiek, sociaal. Maar de hulp komt in stukjes. Een consultatie hier, een telefoontje daar, een dienst die niet weet wat de andere doet. Zonder overleg, zonder continuïteit, zonder tijd. En dat verhoogt alleen maar hun stress.
De World Health Organization stelt dat versnipperde zorg vooral een groot risico is voor kwetsbare groepen. Dat klopt: in veel situaties geraken we als hulpverleners niet samen rond de tafel om alle relevante aspecten zoals wonen, werken, vrije tijd, gezondheid en gezin bij elkaar te leggen en op elkaar af te stemmen. Er is geen tijd en geen beleid voor zo’n samenhangende aanpak.
Perinatale coach Britt Laeremans: “De perinatale periode moet gedragen worden door vele sterke schouders.”
© Morgan Müller
Actie ondernemen
Binnen het wijkgezondheidscentrum waar ik werk, proberen we daar iets aan te doen. We overleggen structureel, delen de verantwoordelijkheid, houden zoveel mogelijk gezichten vast. We maken actief de link met Kind en Gezin, vragen expertise aan bij het OCMW, verbreden casussen en nemen tijd. Artsen signaleren, vroedvrouwen brengen expertise, wij proberen jonge ouders zo dicht mogelijk bij ons te houden.
‘We blijven zoeken naar nabijheid.’
Ook dat is niet vanzelfsprekend. Er zijn gezinnen die er alles aan doen om juist níet vastgehouden te worden. Uit angst, uit schaamte, uit een verleden waarin vertrouwen ontbrak. Toch blijven we vastberaden zoeken naar nabijheid.
Niet alleen iets voor vroedvrouwen en gynaecologen
Om die grote opdracht van nabijheid te realiseren, moet de perinatale periode gedragen worden door vele sterke schouders. We moeten de vreugde en strijd in deze periode als een volwaardig deel van sociaal werk erkennen. Perinatale zorg is niet alleen iets voor vroedvrouwen of gynaecologen, maar een periode waarin maatschappelijke ongelijkheid zich scherp toont en waarin wij als hulpverleners écht een verschil kunnen maken. Met aandacht. Met samenwerking. Met het besef dat deze kwetsbaarheid niet altijd zichtbaar is.
‘We moeten de vreugde en strijd in deze periode als een volwaardig deel van sociaal werk erkennen.’
Niet elke moeder vraagt om hulp. Maar elke moeder verdient dat we luisteren naar haar verhaal. Als sociaal werkers moeten we begrijpen dat mensen in die eerste maanden soms geen ruimte of kracht hebben om onze goedbedoelde voorstellen en adviezen meteen op te volgen. Hun lichaam, hun hoofd, hun hart staan in dienst van iets groters. Zeker wanneer voedingen moeilijk lopen of het zoeken naar wat werkt voor hun baby nog volop bezig is of wanneer ze wakker liggen.
Als die roze wolk uitblijft, dan is hun hoofd ergens anders. Wanneer daar nog armoede, huisvestingsproblemen of trauma bijkomen, wordt het begin van ouderschap niet alleen zwaar. Het wordt een periode die er diep inhakt en waarin de druk om alles perfect te doen extra zwaar weegt. Net daarom moeten we er zijn. Niet alleen met oplossingen, maar vooral met aandacht, erkenning en realistische verwachtingen.
Reacties [2]
Knap werk daar in het Wijkgezondheidscentrum!
Ik citeer ‘het systeem laat het vaak niet toe’
Ik vind dat dikke zever.
Ik werk met hart en ziel voor mijn mensen. Als reguliere werkkracht. Ik ben ook ervaringsdeskundige, maar de collega’s weten dat niet omdat dexzachte sector verdomd hard is.
Als ik een kwetsbare situatie opmerk, dan luister ik, help ik,… buiten de reguliere werkuren. Overuren schrijf ik niet op, ik werk met mijn hart, niet voor mijn portemonnee.
Ik ben een mens, ik laat ‘mijn mensen’ niet in de steek omdat mijn werktijd is afgelopen.