Negatieve berichten
Als mensen hun ervaringen over de psychiatrische zorg delen in de media, is dat zelden positief. Zo verschenen er op Sociaal.Net al heel wat artikels over dwang of de sporen die een opname achterlaten. En vorig jaar getuigden twee jonge vrouwen in HUMO en De Morgen over hun euthanasiewens wegens psychisch lijden, waarbij ze de ontoereikende psychiatrische zorg in één adem vernoemden.
‘Als psychologe kan ik hier niet onbewogen bij blijven.’
Als psychologe kan ik hier niet onbewogen bij blijven. Sterker nog, ik kan niet anders dan de zorg net zoals deze mensen mee in vraag stellen. Niet dat we daar mediaberichtgeving voor nodig hebben. Het is onze taak om onszelf steeds opnieuw te bevragen. En om vanuit verschillende perspectieven – patiënten, familie, collega’s, intervisors – kritisch te kijken naar waar we mee bezig zijn. Meer nog dan allerlei scores en metingen die de overheid ons oplegt, zou dit kritisch zelfonderzoek de kwaliteit van zorg moeten in kaart brengen.
Alsmaar strakker keurslijf
Ik lees in de recente getuigenissen vooral een aanklacht op de versnippering van zorg. En terecht. Net zoals in de algemene geneeskunde, zien we in de geestelijke gezondheidszorg steeds meer specialisatie opduiken: zorg die zich richt op dat ene probleem, voor die ene doelgroep met die ene therapie. Daarnaast moet het snel gaan. De duur van de begeleiding wordt korter.
‘Er duikt steeds meer specialisatie op: zorg die zich richt op dat ene probleem, voor die ene doelgroep met die ene therapie.’
Concreet wurmen de psychiatrische ziekenhuizen zich in een alsmaar strakker keurslijf. Ze worden steeds meer georganiseerd vanuit classificaties van ziektebeelden, met daaraan gekoppelde behandelingen. Dat houdt verborgen risico’s in. Zo zien we dat die specifieke behandelingen gepaard gaan met specifieke behandelcriteria waar mensen aan moeten voldoen. Het probleem? In feite zijn het exclusiecriteria: geen druggebruik, geen dakloosheid, geen verwondend gedrag… Velen voldoen niet aan die criteria, waardoor ze uit de boot vallen en nergens in het zorglandschap opgevist worden.
De gelukkigen die wel voldoen aan de eisen van een opname worden benaderd via symptomen, pathologieën en gespecialiseerde therapieën die steeds verder staan van de mens als complex geheel. En zo gaat de lijdende mens steeds sneller van de ene naar de andere afdeling, passeert hij steeds korter bij de ene hulpverlener om dan door te schuiven naar een andere en tuimelt hij van de ene gerichte therapie naar de andere. En als deze carrousel niet lijkt te werken, volgt het verdict: uitbehandeld.
Zelfde probleem in ambulante zorg
De ambulante zorg is in hetzelfde bedje ziek. Sinds een tijdje kunnen mensen aan een verminderd tarief terecht bij een eerstelijnspsycholoog. Ook voorzien sinds 2022 alle ziekenfondsen voor volwassenen en kinderen een (gedeeltelijke) terugbetaling van sessies bij de psycholoog. Betaalbare en voor iedereen toegankelijke zorg is natuurlijk een noodzakelijkheid. Daar kan men niets op tegen hebben.
‘Wat als je beurten op zijn en je nog niet genezen bent?’
Tegelijk zijn deze goedkopere of terugbetaalde sessies beperkt. Bij een eerstelijnspsycholoog gaat het voor volwassenen om maximaal 8 tot 20 sessies per jaar, afhankelijk van het probleem. Bij de ziekenfondsen varieert het van 5 tot 20 sessies per jaar.
De ambulante zorg dreigt zich zo steeds meer naar deze terugbetalingen te moeten gedragen. Therapieën worden meer kortdurend en oplossingsgericht. Maar wat als je beurten op zijn en je nog niet genezen bent? Dan maar iets anders proberen?
Paradoxale situatie
Stilaan ontstaat een paradoxale situatie. We worden geconfronteerd met een wereld die complexer wordt en een toename aan complexe zorgvragen. Zo is er een groeiende groep onder bewindvoering, gedwongen opgenomen en zien we steeds meer verschillende drugs en harddrugs opduiken. Ook zien we meer mensen met complex trauma. Maar toch moet de zorg alsmaar eenvoudiger? Dat valt toch niet te rijmen?
Complexe zorgvragen moeten beantwoord worden met langdurige zorg, door velen samen gedragen. Maar wat zien we? Afdelingen voor langdurige en complexe zorg verdwijnen. Psychoseafdelingen worden gesloten. Langdurige dagbehandeling kan in sommige delen van het land niet of enkel erg kort samengaan met zorg van mobiele teams. Vaker dan vroeger belanden mensen met complexe problematieken zelfs op straat, zonder gepaste zorg. Dat er een stijging is in gedwongen opnames en interneringen, wekt dan ook bij de meeste van mijn collega’s geen verwondering.
‘Complexe zorgvragen moeten beantwoord worden met langdurige zorg, door velen samen gedragen.’
In dit versnipperde, kortdurende, gespecialiseerde zorglandschap leggen zorgvragers met complexe problemen een traject af dat voelt als telkens weer falen, tot het woord ‘onbehandelbaar’ zich opdringt. Maar faalt deze persoon of is het eerder ons systeem dat faalt? Ik vind het laatste.
De laatste jaren zie ik zo steeds meer jonge mensen in psychiatrische verzorgingstehuizen terechtkomen. Dat zijn plekken waar de nadruk niet meer ligt op behandelen, maar op wonen. Bovendien is zo’n verblijf voor de patiënt een pak duurder dan een verblijf in een psychiatrisch ziekenhuis.
En ondanks dat ik veel fijne mensen ken die op die plekken werken, en ik weet dat ze warme zorg bieden, betreur ik deze evolutie. Want wonen en behandelen worden hier uit elkaar getrokken. Terwijl dit langdurig combineren, met veel verschillende begeleiders, voor deze jonge mensen net openingen in hun leven kan bieden.
Rijkdom van complexiteit gebruiken
In niet-specifieke langdurige psychiatrische zorg liggen mooie kansen. Jongere mensen kunnen er oudere mensen helpen. Iemand die erg veel van structuur houdt, kan een andere, chaotische ziel begeleiden. Een persoon die al een tijdje in een traject zit kan rust brengen voor iemand die acuut in crisis is. Iemand die in dagverpleging komt, kan iets dynamisch introduceren bij iemand die vast dreigt te zitten in opname.
Kortom: we kunnen de rijkdom van het complex en anders mens zijn inzetten, in plaats van ze op voorhand al uit te sluiten.
Geef hulpverleners weer de tijd om samen met de lijdende mens langdurig op pad te gaan, via de nodige omwegen. Geef artsen, psychiaters, psychologen en begeleiders ruimte om te proberen, te botsen, te vallen, op te staan en weer verder te gaan. Laat hen dit samen doen, zij aan zij. Zodat beetje bij beetje de lijdende mens zich voldoende gedragen voelt om terug zijn weg te vinden.
Misschien is niet alles oplosbaar, misschien valt niet alles te genezen of te herstellen maar zeker is dat de zorg anders georganiseerd kan worden zodat mensen die lijden meer gesteund en gedragen zijn. Misschien wordt het dan voor hen en hun naasten mogelijk om het ondraaglijke iets meer te verdragen?
Reacties [6]
Een mooie duiding vanuit een terechte insteek en een terechte bezorgdheid. Het eeuwige dilemma tussen zorg en centen. Hoe vreselijk ook, maar op het einde van de rit lijkt alles vertaalt in €. Voor de patiënt of de bewoner zelf. Maar ook voor de politiek, en in het verlengde daarvan (wat politiek toch pretendeert te vertegenwoordigen) de maatschappij. Een kwestie van keuzes omdat een € slechts éénmaal kan uitgegeven. En wie bepaalt waaraan dit wordt uitgegeven?? In deze tijden waar moet worden bespaard zijn het de zwaktsten (de onmondigen) die aan het kortste eind trekken. En zo is het goed dat een artikel als dit het onder de aandacht brengt, maar gaat een artikel alleen hierin iets kunnen veranderen/betekenen, want het lijkt alsof er vandaag hardere roepers zijn. De eindigheid van de geldbeurs, het eeuwige probleem. Waar is de eindigheid van langdurige zorg? En wat is er nadien nodig? En wie moet dit dan betalen, de patiënt?? Of is het dan al een bewoner?
Het dogma van maakbaar geluk…
De doctrine dat geld spenderen gelukkig maakt.
Laten we meer elkaars psycholoog zijn. Warme nabijheid in de dagelijkse dingen.
Dit verschilt wezenlijk met het warme welkom in de boetiek of het restaurant.
Daar is de drijfveer dat mijn geld toch niet iets meer welkom is dan mijn persoon. (heel begrijpelijk, de economie moet draaien en geld moet rollen)
Mijn essentie bestaat uit mildheid voor onszelf en de mensen die mij nabij zijn thuis, op het werk, in de straat, op de bus,…
Als een psycholoog naast de kwestie zit. Dan ga je achteruit.
Terechte vaststelling! … “Net zoals in de algemene geneeskunde, zien we in de geestelijke gezondheidszorg steeds meer specialisatie opduiken: zorg die zich richt op dat ene probleem, voor die ene doelgroep met die ene therapie. ”
Zie mijn post op Linkedin met dezelfde vaststelling – “Hyperspecialisatie? Meer samenwerken” is te mager als antwoord.” – https://www.linkedin.com/posts/stefan-van-eeckhout-30969083_nlimczhadviespdf-activity-7424088418227236864-zWB7?utm_source=share&utm_medium=member_desktop&rcm=ACoAABG4UrkBaxcmyjQnGoAjstmhrfO7OjSNBxk
Dank voor dit pertinente artikel!!!
Ik denk dat er ook een groot probleem ligt bij de financiering vanuit het RIZIV. Door de focus op “ligdagen” bij de financiering, is het interessanter om een relatief kort, maar heel intensief traject in volledige opname of dagopname aan te bieden, dan een langer deeltijds traject in dagopname of een traject met meer mogelijkheden om dagen thuis door te brengen, in volledige opname. De financiering moet dus dringend herbekeken worden met alle partners.
Verder wordt er ook altijd maar gefocust op de eerstelijnsconventie voor psychologische zorg, maar mis ik de visie rond de uitbreiding van de cgg’s. Want mensen met ernstige psychische aandoeningen lijken wat uit de boot te vallen. Of lijdt volgens de regering iedereen die psychische problemen heeft aan een burn-out of een acute depressie?