Hervorming werkloosheidsuitkeringen: ‘Draai deze foute beslissing terug’

Onzekerheid troef

Vorige maand publiceerden onderzoekers van het HIVA (KU Leuven) een eerste studie die een beeld geeft over hoeveel langdurig werkzoekenden bij het OCMW zullen belanden door de beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd. Uit die cijfers blijkt dat ongeveer 34 procent van alle getroffen werkzoekenden zal doorstromen naar een leefloon. Dit sluit aan bij de voorspelling die de federale regering begin 2025 deed. Alleen betekent dat niet dat haar beleid werkt, wel integendeel.

‘Voor velen is de zoektocht naar een stabiel inkomen een lijdensweg langs tal van instanties.’

Het is onzekerheid troef voor de bijna 200.000 mensen die getroffen zijn. Op 1 april was het de beurt aan de derde golf: de ongeveer 42.000 mensen die twee tot acht jaar werkloos waren. Voor velen is de zoektocht naar een stabiel inkomen een lijdensweg langs tal van instanties, waarbij niemand de weg lijkt te weten door het administratieve doolhof.

Substantieel inkomensverlies

Eén van de slachtoffers uit deze derde golf is Ingrid, een alleenstaande mama. Tot december 2025 had Ingrid nog een job die ze doodgraag deed… tot haar tijdelijk contract afliep. Omdat ze op doktersbevel slechts negentien uur werkte, bouwde ze volgens de nieuwe regels onvoldoende rechten op voor een werkloosheidsuitkering.

Ingrid is daarbij niet de enige. Voor nogal wat kwetsbare werknemers die vaak tijdelijke en deeltijdse jobs hebben, zullen de deuren tot de sociale zekerheid in de feiten permanent gesloten blijven. Zij zullen zich tot het OCMW moeten wenden.

Veel mensen die vandaag hun werkloosheidsuitkering verloren, stappen trouwens niet naar dat OCMW omdat hun partner meer verdient dan de inkomensgrens om leefloon te ontvangen. Voor hen betekent dit een substantieel inkomensverlies. Sociaal werkers zien nu al dat dit voor stress, onzekerheid en spanningen binnen het huishouden zorgt.

‘Straks komt de schoolrekening van mijn zoontje van acht. Ik weet niet hoe ik die moet betalen.’

Maar voor mensen als Ingrid, die niet aan de norm van het klassieke gezin met twee voltijdse inkomens voldoet, is de impact ronduit alarmerend. De gevolgen zijn er ook voor de kinderen. “Straks komt de schoolrekening van mijn zoontje van acht. Ik weet niet hoe ik die moet betalen. Bovendien merkt die jongen ook hoeveel stress ik heb. Ik zie dat hij daaronder lijdt.”

Ingrid zoekt ondertussen naar werk en wil zich bijscholen. Ze zou graag een opleiding maatschappelijk werk volgen, maar het OCMW wil dit niet combineren met een leefloon. “Ik loop overal tegen een ‘neen’ aan”, zegt ze. “Eerst mocht ik niet werken, nu mag ik niet studeren, maar ik moet als alleenstaande wel mijn kinderen onderhouden.”

Werken tegen doktersadvies in

Daarom zoekt Ingrid tegen doktersadvies in toch naar voltijds werk. “Ik word richting jobs geduwd die mijn lichaam verder kapot maken. Ik overweeg om te gaan poetsen of om als verkoopster in een winkel te starten. Nochtans besef ik goed dat ik dat niet zal volhouden.”

Ook dit is iets dat sociaal werkers vandaag al signaleren: mensen in een erg kwetsbare positie gaan uit noodzaak solliciteren voor jobs die ongezond en onhaalbaar zijn om vol te houden. Werkgevers zullen bijgevolg investeren in werknemers die niet klaar zijn om duurzaam aan de slag te gaan, wat het risico op snelle uitval vergroot. Dit zogenaamde draaideureffect brengt meer inkomensonzekerheid en een groot armoederisico met zich mee.

Gigantische onduidelijkheid

Hoewel we nu reeds mei zijn, blijft de administratieve onduidelijkheid over deze maatregel gigantisch. Ingrid is bijlange niet de enige die bij verschillende diensten aanklopt. De VDAB voor arbeidsbegeleiding, haar dokter voor medische attesten, het CAW voor haar mentale problemen…

Lees ook

Activering: deze methodiek helpt kwetsbare mensen duurzaam aan het werk

Sociaal werkers op de eerstelijn worden overspoeld, vaak door mensen die vandaag in zware onzekerheid leven. Het gevolg is dat de spanningen hoog oplopen op de diensten waar deze groep nog een menselijk aanspreekpunt heeft. Vaak zijn dat namelijk de plekken waar zij het slechte nieuws uitgelegd krijgen.

Steeds meer horen we verhalen van mensen bij wie de stoppen doorslaan: bij het OCMW, aan de loketten van de vakbond, in de buurtwerkingen van SAAMO of bij de armoedeverenigingen van het Netwerk tegen Armoede… Sociaal werkers vangen de klappen op van dit beleid, soms zelfs letterlijk.

Iedereen verliest

De beperking van werkloosheidsuitkeringen in de tijd is ingevoerd als besparingsmaatregel. Maar bereikt ze dat doel? De maatregel holt niet alleen het solidariteitsprincipe uit – het idee dat wie het moeilijk heeft, kan rekenen op steun van de gemeenschap.

Ook het verzekeringsprincipe komt onder druk te staan: wie werkt en bijdraagt, zou beschermd moeten zijn wanneer het misloopt. Vandaag verliezen mensen die jarenlang hebben gewerkt toch hun recht op ondersteuning. Dat maakt dat we dappere vrouwen als Ingrid, die ondanks hun medische problemen alle balletjes – werk zoeken, zorg voor de kinderen, hun eigen herstel – in de lucht proberen te houden, niet langer ondersteunen.

‘Iedereen verliest bij dit grootschalige sociale experiment – de betrokken mensen, hun hulpverleners en zelfs werkgevers.’

De getuigenis van Ingrid staat symbool voor de signalen die sociaal werkers vandaag massaal opvangen. Die wijzen in dezelfde richting: iedereen verliest bij dit grootschalige sociale experiment – de betrokken mensen, hun hulpverleners en zelfs werkgevers. We zijn daarom blij met de eerste gedegen studie hierover door de onderzoekers van de KU Leuven.

Maar er is meer nodig. Er dringt zich een grondige evaluatie op over de economische en menselijke impact van deze maatregel. Wat vandaag al zichtbaar is, verdraagt geen uitstel, maar vraagt politieke verantwoordelijkheid. Draai deze foute beslissing terug tot er een systeem op poten staat dat duurzame jobs creëert voor wie niet op de reguliere arbeidsmarkt terechtkan, en voldoende hoge uitkeringen behoudt voor wie ook dat niet haalbaar is.