Waar blijft het sociaal werk?
De Vlaamse regering wil 84,7 miljoen euro besparen op het hoger onderwijs. Een deel van die besparing zit in een decreet van Minister van Onderwijs Zuhal Demir, dat ingrijpende gevolgen heeft voor studenten met een studiebeurs. In de regel zouden studenten ouder dan 30 jaar en studenten die minder dan 54 studiepunten opnemen niet langer in aanmerking komen voor een studietoelage. Het ontwerp van decreet ligt nu bij de Raad van State.
‘Deze besparing is tekenend voor de toekomst van het werkveld.’
Er gaan al maanden stemmen op om deze besparing te schrappen of ten minste uit te stellen. Zowel de Vlaamse Interuniversitaire Raad (VLIR), als de Vlaamse Hogescholenraad (VLHORA) en de Vlaamse Vereniging van Studenten (VVS) uitten kritiek dat het decreet contraproductief zou zijn en zou kunnen zorgen voor minder studenten en diploma’s. Op 7 mei lieten ook studenten en personeel zich horen in de straten van Brussel. Onze docenten namen initiatief met een petitie die ondertussen meer dan 2.200 handtekeningen heeft.
Maar waar blijft de rest van het sociaal werk? Waarom blijft het stil? Het is namelijk een besparing die tekenend zal zijn voor de toekomst van onze opleidingen en het werkveld. Het aantal sociaalwerkjobs is de voorbije tien jaar met 36 procent gestegen en de instroom van studenten in de bacheloropleidingen daalt. Nu die instroom beperken kan op termijn enorme kosten met zich meebrengen.
Onrechtvaardige maatregel
Zelf studeren wij allebei Sociaal Werk in Leuven. Daar nam vorig academiejaar 34 procent van de beursstudenten minder dan 54 studiepunten op en was 11 procent ouder dan 30 jaar. Cijfers ontvangen van de Studentendienst Bachelor Sociaal Werk UCLLAls het decreet toen al gold, zou meer dan een derde van de beursstudenten in de bachelor Sociaal Werk geen beurs meer krijgen.
In de graduaten van het programma Welzijn aan UCLL zou 67 procent van de studenten waarschijnlijk hun beurs verliezen.Een percentage op basis van cijfers die Stuvo UCLL met ons heeft gedeeld.Programma’s zoals Sociaal-cultureel Werk en Maatschappelijk Werk vallen hier ook onder.
Het zijn de meest kwetsbare studenten die geen kans meer krijgen om een diploma te behalen, en dus een grotere kans hebben om in precaire jobs en leefomstandigheden terecht te komen. Het gaat over de mensen waar wij als sociaal werkers later mee zullen werken: jongeren in kwetsbare situaties, mensen in begeleidingstrajecten bij de VDAB of volwassenen die via onderwijs hun leven opnieuw proberen op te bouwen.
‘De meest kwetsbare studenten krijgen geen kans meer om een diploma te behalen.’
Deze problematiek mag niet onopgemerkt blijven. Sociaal werk vertrekt immers vanuit mensenrechten en sociale rechtvaardigheid. Hoe kunnen wij toekijken terwijl de toegang tot het hoger onderwijs voor steeds meer studenten wordt gesloten?
De ‘eeuwige student’
Demir verdedigt de besparing als een aanpak van de zogenaamde ‘eeuwige student’. Maar de VLIR zegt dat het decreet haar doel voorbijschiet.
De realiteit is dat veel studenten hun studie combineren met werk, zorgtaken of andere engagementen. Anderen kampen met gezondheidsproblemen, financiële moeilijkheden of complexe persoonlijke omstandigheden. Studievertraging is zelden een vrije keuze. Vaak is het een gevolg van structurele en sociale uitdagingen.
Onder de petitie van onze docenten vallen verschillende getuigenissen te lezen. Een anonieme ondertekenaar schreef er: “Ik zou niet hebben kunnen studeren zonder studiebeurs. Ik kom uit een kansarm gezin en moest harder werken dan een doorsnee student. Door te studeren kreeg ik de kans om mij te ontplooien en een diploma te halen.”
1 op 4 beursstudenten getroffen
Tijdens een hoorzitting in de Commissie Onderwijs zei VLHORA dat een op de vier studenten met een studiebeurs getroffen wordt door deze besparing. Vooral studenten die zonder werkstudentenstatuut werken, worden het zwaarst getroffen. Zij proberen hun opleiding te combineren met economische overleving.
‘Zonder die beurs had ik nooit mijn diploma gehaald.’
Ook dat wordt bevestigd onder de petitie: “Zonder studiebeurs had ik nooit mijn diploma gehaald. Niet iedereen kan hetzelfde tempo aan of een studie combineren met een studentenjob. Een diploma hoger onderwijs zou een recht moeten zijn voor iedereen, ongeacht achtergrond. We moeten kansen bieden, bruggen bouwen en verbinden. De wereld is al verdeeld genoeg.”
Ondertussen zijn er in het ontwerp van decreet een aantal uitzonderingen opgenomen, maar die leggen in de eerste plaats een enorme bewijslast bij de student en een zware administratielast bij de instellingen.
Iedereen die geen uitzondering kan krijgen, zal dus meer dan 54 studiepunten moeten opnemen. Maar studenten zullen niet sneller een diploma behalen door meer studiepunten op te nemen. Integendeel, studiepakketten die te groot zijn voor de persoonlijke situatie van de student, leiden vaker tot een lager studierendement of zelfs tot drop-out. Zelfs de Raad van State wees de minister er in een vorig advies op dat zij mogelijk correlatie verwart met causatie.
Ook het werkveld verliest
De besparing roept serieuze vragen op over discriminatie op basis van financiële positie. Het recht op onderwijs is een mensenrecht. Het moet toegankelijk blijven voor iedereen, ongeacht leeftijd of financiële situatie.
Als de meest kwetsbare studenten de toegang tot het hoger onderwijs wordt ontzegd, is dat een serieuze achteruitgang voor de hele samenleving. Ook voor het werkveld heeft dat grote gevolgen.
Binnen de professionele opleidingen voor knelpuntberoepen – zoals sociaal werk – zullen de meeste studenten getroffen worden. Net in die opleidingen zitten namelijk studenten die zich op latere leeftijd willen omscholen en vaak ouder zijn dan 30 jaar: een van de groepen die dit decreet uitsluit. En dat terwijl er een enorme nood is aan goed opgeleide studenten die klaar staan voor het werkveld. Jammer, want als minister van Onderwijs en Werk heeft Zuhal Demir de kaarten in handen om die twee domeinen elkaar te laten versterken in plaats van afzwakken.
Maar er is nog een verlies dat minder zichtbaar is. Als studenten uit maatschappelijk kwetsbare posities worden geweerd uit onze opleidingen, blijft er weinig over van de verrijking die ervaringsdeskundigheid biedt. Juist die studenten begrijpen vanuit hun eigen leven wat uitsluiting betekent. Juist zij worden de sociaal werkers die écht verschil maken.
Niet besparen, maar investeren
Ons is geleerd dat we als sociaal werkers rechten verdedigen. Dat we bruggen bouwen en drempels wegwerken. Hoger onderwijs is geen kostenpost, zoals de minister dat voorstelt, maar een investering in de toekomst. Daarom vragen we om de besparing te schrappen en juist te investeren in hoger onderwijs.
‘Wij staan aan de kant van wie het hardst wordt geraakt, niet aan de zijlijn.’
Als sociaal werkers is het onze taak om ons duidelijk te positioneren in het debat. Wij laten niet toe dat hoger onderwijs een luxe wordt. Wij weigeren toe te kijken hoe het recht op studeren wordt uitgehold. Wij staan aan de kant van wie het hardst wordt geraakt, niet aan de zijlijn.
Reacties [4]
Een zeer goed en relevant artikel! Door deze hervorming is er geen gelijke en gelijkwaardige toegang meer tot het onderwijs. De financieel kwetsbare student die het al moeilijker heeft om te leven/overleven, krijgt hierdoor minder kansen op een diploma en bijgevolg minder kansen op een economisch betere positie in de maatschappij. Er zullen ondanks de uitzonderingscategorieën studenten uit de boot vallen die het moeilijk hebben om een volledig studiejaar op te nemen. Op lange termijn heeft dit ook nefaste gevolgen voor onze economie. De positieve evolutie van de laatste jaren van ‘onderwijs is er voor iedereen’ wordt hiermee uitgehold.
Mooi en relevant artikel. We moeten inderdaad verantwoordelijkheid opnemen en opkomen voor de kwetsbare groep die getroffen wordt door deze maatregelen. Zo brengen we bewustzijn bij over de problematiek en leveren we een bijdrage aan een maatschappelijk draagvlak.
Klopt Martine. Goed artikel. De meest financieel kwetsbare groep waarvoor de studietoelage initieel bedoeld is wordt getroffen. Niet alle financieel kwetsbare studenten zijn werkstudent of hebben een functiebeperking of zijn ziek. Daarenboven zullen zij beter moeten presteren dan studenten met voldoende financiële middelen.
Relevant artikel! Financieel kwetsbare studenten (zonder extra ‘label’) dreigen getroffen te worden door deze hervorming. Deze studenten die een diploma hoger onderwijs wensen te behalen met het oog op een financieel betere toekomst zullen beter moeten presteren dan studenten die uit een financieel meer vermogend nest komen. Het nest waarin je geboren wordt kies je niet maar blijkt toch weer o zo bepalend voor je toekomst. Mijn sociaal hart bloedt…