Uitdagingen op de arbeidsmarkt
Zowel de Vlaamse als federale regering willen tegen 2030 de werkzaamheidsgraad verhogen tot 80 procent. Ondertussen geraken vacatures moeilijk ingevuld en tegelijk zijn er ook veel mensen die maar moeilijk werk vinden. Beleidsmakers en werkgevers zijn op zoek naar manieren om die uitdagingen aan te pakken. Daarbij gaat de aandacht vooral naar competenties, opleidingen en begeleidingstrajecten voor werkzoekenden. Maar ze vergeten nog een andere, minder zichtbare factor die een belangrijke rol speelt: de bereikbaarheid van werkplekken.
‘Mobiliteitsarmoede zet een rem op activering.’
Niet iedereen geraakt eenvoudig van A naar B. We stellen vast dat door een gebrek aan financiële middelen, kennis, voorzieningen of vaardigheden heel wat mensen niet vlot op hun bestemming geraken. Zij leven in mobiliteitsarmoede, waardoor ze niet volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving.
Mobiliteitsarmoede is veel meer dan een transportprobleem. Het vormt een structurele drempel voor mensen op zoek naar werk. Wie geen auto bezit, onvoldoende kan fietsen en afhankelijk is van beperkt openbaar vervoer, ziet de toegang tot werk drastisch verkleinen. Dat zet een rem op activering.
Stad versus platteland
Om deze maatschappelijke problematiek beter in kaart te brengen, onderzochten Universiteit Antwerpen, Een Nieuwe Kijk en Mobiel 21 in opdracht van de Vlaamse overheid de bereikbaarheid van jobs voor werkzoekenden, hoe medewerkers op hun werk geraken en welke vervoersmiddelen ze daarvoor gebruiken.
Uit het onderzoek blijkt dat jobbereikbaarheid in Vlaanderen sterk varieert naargelang de woonplaats. Op het platteland zijn mensen sterk afhankelijk van de auto, wat de toegang tot werk beperkt. In steden is er een groter aanbod aan jobs en is het vervoersaanbod uitgebreider, waardoor inwoners meer keuze hebben. Dat wil concreet zeggen dat wie in stedelijke gebieden woont gemiddeld anderhalf keer meer jobs binnen bereik heeft dan mensen die op het platteland wonen. Ook langs belangrijke transportassen en rond knooppunten van openbaar vervoer ligt de jobbereikbaarheid hoger.
‘Wie in stedelijk gebied woont, heeft anderhalf keer meer jobs binnen bereik dan op het platteland.’
Ook inkomen speelt een rol: hogere inkomensgroepen hebben vaker toegang tot een auto en andere vervoersmiddelen, waardoor ze ongeveer 75 procent van alle jobs kunnen bereiken. Lagere inkomensgroepen ervaren daarentegen financiële en praktische drempels. Zij kunnen nog geen derde van alle jobs bereiken.
Rol van de overheid
De cijfers tonen dat jobbereikbaarheid een complexe problematiek is. Er bestaat geen wondermiddel om deze problematiek op te lossen. De aanpak van mobiliteitsarmoede vereist inspanningen van onze verschillende overheden.
In ons onderzoek verkenden we hoe verschillende beleidsmaatregelen jobbereikbaarheid beïnvloeden. Zo verhoogt leren fietsen het aantal jobs dat een werkzoekende kan bereiken, zowel in de stad als op het platteland. Elektrisch fietsen verdubbelt zelfs het aantal bereikbare jobs in de stadsrand. Goedkoper openbaar vervoer vergroot de bereikbaarheid, voornamelijk voor de lagere inkomensklasse. Het bezit van een rijbewijs vergroot vooral de bereikbaarheid bij de midden- en hogere inkomensklasse terwijl de lagere inkomensklasse nog steeds financiële drempels ondervindt voor het gebruik van een auto.
Mix van beleidsmaatregelen
Kortom, sommige maatregelen hebben sterke effecten voor lage inkomensgroepen, terwijl andere vooral in het voordeel spelen van de hogere inkomensgroepen. Er zal een mix van beleidsmaatregelen nodig zijn om de ongelijkheid in jobbereikbaarheid te verkleinen, alle werkzoekenden kansen te bieden en de werkzaamheidsgraad van verschillende bevolkingsgroepen te verhogen.
De verschillende bestuursniveaus moeten hiermee aan de slag. Lokale besturen kunnen fietslessen aanbieden, fietsinfrastructuur verbeteren en collectief vervoer organiseren richting bedrijventerreinen. De Vlaamse overheid kan rijopleidingen stimuleren, openbaar vervoer goedkoper en sneller maken, fietsen promoten en jobbereikbaarheid opnemen in ruimtelijke planning. Het federaal niveau kan treinstations toegankelijker maken en interregionale treinverbindingen versterken.
Praktische oplossingen voor werkzoekenden
Hoewel deze beleidsmaatregelen belangrijk zijn, zullen ze vooral op langere termijn hun impact tonen. Ook de situatie vandaag vraagt actie. Er is duidelijk nood aan concrete oplossingen voor mensen die zich moeilijk naar werkplekken kunnen verplaatsen. Daarom strijden allerlei organisaties al tegen mobiliteitsarmoede. Zo leent stad Beringen e-bikes uit aan werkzoekenden, helpt 2GO jonge werkzoekenden aan een rijbewijs en verzorgt Max Mobiel collectief vervoer naar de Gentse haven, waar het aanbod van De Lijn te wensen over laat.
En ook Mobiel 21 strijdt mee. In De Fietsschool geven we laagdrempelige fietslessen aan mensen die het nooit aangeleerd hebben gekregen of het fietsen verleerd zijn. Zo geven we hen de mogelijkheid om ook met de fiets naar het werk te gaan. Daarnaast ontwikkelden we samen met Nazka Mapps het platform NaarJobs.be. Daarop worden vacatures over heel Vlaanderen letterlijk op de kaart gezet en toont het ook de slimste manieren om er te geraken.
Leren fietsen, zoals in De Fietsschool van Mobiel 21, zorgt ervoor dat mensen flexibeler kunnen pendelen en meer jobs kunnen bereiken.
©De Fietsschool
Bereikbare jobs voor iedereen
Jobbereikbaarheid is meer dan een mobiliteitsvraagstuk of een abstract cijferverhaal. Het is een hindernis die de Vlaamse arbeidsmarkt verdeelt. Je kan nog zo gediplomeerd en gemotiveerd zijn, maar als je een job niet fysiek kan bereiken, blijft het bij een intentie. Dat heeft niet alleen persoonlijke consequenties voor die werkzoekende zoals aanhoudende werkloosheid en minder vrije jobkeuze, maar het kost onze maatschappij ook geld. Beleid dat blind blijft voor bereikbaarheid riskeert sociale ongelijkheden te bestendigen en zal haar ambitie om de werkzaamheidsgraad te verhogen niet halen.
‘Beleid dat blind blijft voor bereikbaarheid riskeert sociale ongelijkheden te bestendigen.’
Wij blijven er dan ook op hameren dat bereikbaarheid geen bijzaak is. Meer bereikbare jobs zijn een hefboom naar werk, een sterkere arbeidsmarkt en een hogere werkzaamheidsgraad. Ze zorgen voor meer sociale inclusie en gelijkheid.Laten we jobbereikbaarheid dus centraal stellen in activerings- en arbeidsmarktbeleid. Niet als bonus maar als basisvoorwaarde.
Reacties [1]
Vervoersarmoede wordt gecreëerd door de partij die er enkel is voor de gefortuneerden. Die krijgen alles: subsidies voor EV’s, woningen, etc plus ze hebben een hoog loon. Voor mensen met minder financiële mogelijkheden ligt het compleet anders: alles wat de overheid oplegt kost veel geld: alles digitaal: aankoop pc, smartphone, internetaansluiting. mobiel abonnement. Vervoer: eigen wagen, elektrische fiets, benzine. Plus we moeten alles zelf uitzoeken en doen. Bij problemen kan je nergens terecht, iedereen wijst naar een ander. Nog steeds werken diensten met afspraken? sinds de pandemie. Wooncrisis, vervoersarmoede, pensioenen onvoldoende om de kosten te dekken. Het stopt niet en er wordt niks aangepakt. Waarom moeten we dan steeds meer belasting betalen? En al die regeltjes, bureaucratisch tot en met. Voor ons de regeltje voor de gefortuneerden de vrijheid!