Op studiereis
Enkele maanden geleden reisde ik voor een Noord-Zuid uitwisseling met vijf andere professionals naar het noorden van Marokko. We werden gevraagd om onze expertise op vlak van inclusie te delen met lokale medewerkers en beleidsvoerders.
‘Wat ik uiteindelijk ervaarde, was een diepgaande confrontatie met inzichten rond inclusie en diversiteit.’
Op het programma stond het geven van workshops en een lessenreeks in een school voor kinderen met een beperking in het kleine dorp Tafersit. En in het nabijgelegen Boudinar bracht ik een bijdrage naar aanleiding van de feestelijke opening van een nieuw schooltje. Ik verwachtte twee momenten van expertisedeling. Maar wat ik uiteindelijk ervaarde, was een diepgaande confrontatie met inzichten rond inclusie en diversiteit.
Inclusie in de praktijk
Onze eerste stop: Tafersit. We staan nog wat onwennig op een stoffige speelplaats, ver weg van academische theorieën of delicate strategieën over inclusie. In dit kleine dorp werd het allereerste schooltje opgericht voor kinderen en jongeren met een beperking. In een modern schoolgebouw nemen meer dan honderd kinderen deel aan dagactiviteiten.
De directeur die ons ontvangt, heeft zelf een fysieke beperking. Aan het secretariaat verzorgt een blinde jongeman het onthaal. Hij vertelt me over een laattijdige behandeling door het uitstellen van dokterskosten. Dat veranderde zijn tienerleven van ziend naar blind. De begeleidster van de ergoruimte zag ik tijdens onze workshops een beetje manken. Ook zij bleek een mobiliteitsbeperking te hebben.
Dan kwam de hoofdbegeleider. Als jonge vrouw herkende ze zich in autisme en ADHD en engageerde ze zich aanvankelijk als vrijwilliger in dit schooltje. Intussen is zij verantwoordelijk voor de autismewerking. In de naaiklas gebeurt de begeleiding door een vrouw die op een kruk steunt. Collega’s vertellen mij dat zij als eerste vrouw met een beperking een eigen kledingwinkel uitbaat in het dorp. En de poetsvrouw is tante van een jongen met autisme. Dat verklaart waarom ze tijdens haar werkpauzes in stukjes kwam meeluisteren naar mijn uiteenzetting over autisme.
Vanzelfsprekende praktijk
Vanuit Senzo timmer ik al enkele jaren mee aan de weg van inclusie. Maar nergens zag ik inclusie zo sterk gerealiseerd als in dit klein Noord-Marokkaans dorp. Misschien denk je zelfs dat mijn schets een ongeloofwaardig verzinsel is. Maar niets is minder waar.
‘Nergens zag ik inclusie zo sterk gerealiseerd als in dit klein Noord-Marokkaans dorp.’
Een niemandsdorp in Marokko werd voor ons – Vlaamse experten die op een studiereis hun kennis en ervaring zouden overdragen – een pioniersdorp. Dat zette mij aan het denken. Wat betekent inclusie eigenlijk? En wat betekent inclusie als het geen strategie is, maar gewoon een vanzelfsprekende praktijk die elke dag geleefd wordt? En wie is hier dan eigenlijk de expert?
Geen eenrichtingsverkeer
Natuurlijk is die kennisoverdracht geen fata morgana: lokale Marokkaanse organisaties kijken naar buitenlandse experten vanuit een oprechte wens om hun kennis en aanbod verder uit te bouwen. Op vlak van orthopedagogisch handelen en ondersteuning van personen met een beperking bestaat er een grote nood aan opleiding, uitwisseling en professionalisering. Die nood kunnen we mee helpen invullen.
Maar ontwikkelingssamenwerking is geen eenrichtingsverkeer. Het is een partnerschap dat we aangaan om kennis te delen én om van elkaar te leren. Kennis stroomt niet in één richting. Wij bijvoorbeeld, kwamen iets brengen én iets halen. Meer nog: dit schooltje stelde mijn referentiekaders rond inclusie ernstig in vraag. Wij vertrokken om kennis te brengen, maar al snel werden wij zelf de leerlingen.
Welke kledij trek ik aan?
De volgende etappe van deze studiereis: het nabijgelegen dorp Boudinar. We waren uitgenodigd om over inclusie te spreken tijdens de opening van een nieuw schooltje voor kinderen met een beperking.
Ik zat helemaal in de knoop bij de outfitkeuze voor mijn podiumoptreden. Kies ik voor traditionele kledij en respect voor de culturele waarden en gewoontes van deze gemeenschap? Of durf ik te verbazen met een meer Westerse outfit waarin je me ook in Borgerhout kan treffen? Ik geraakte er niet uit.
‘Mijn brein heeft het daar moeilijk mee: ik ben meer dan mijn look.’
Vooraf had een ervaren collega-expert mij nochtans op het hart gedrukt: wil je in Marokko als experte ernstig genomen worden, dat moet je aandacht hebben voor je uitstraling, je taalgebruik en je manier van jezelf presenteren. Mijn brein heeft het daar moeilijk mee: ik ben meer dan mijn look. Eén reisgenoot twijfelde niet en koos voor een makkelijke jeans en een hoodie. Authenticiteit boven alles. Ik volgde zijn keuze.
Rode loper en gouden stoelen
We komen aan op het openingsfeest. Ik had een Vlaams schoolfeest in gedachte, maar dit feest leek meer op een koninklijke ceremonie. Een rode loper en gouden stoelen, met gasten volgens hiërarchie verdeeld in de zaal.
‘De beveiligingsmedewerker nam ons niet ernstig. Ik vermoed dat we er voor hem niet professioneel genoeg uitzagen.’
Bij aankomst was er een man van de security die enkel de toegestane politici en hulpverleners met uitnodiging doorgang gaf. Je mag twee keer raden wie er buiten bleef staan in de drukke menigte van nieuwsgierige wijkbewoners. Inderdaad: mijn collega in jeans en ikzelf. Wij die dachten: we zijn meer dan onze outfit, onze expertise zit in ons brein.
De beveiligingsmedewerker nam ons niet ernstig. Ik vermoed dat we er voor hem niet professioneel genoeg uitzagen. Nochtans drukten we hem op het hart: “We horen bij die mensen uit België daarbinnen. Zij zijn onze collega’s.” Voor die andere drie collega’s – wel strak in pak – werd de weg meteen vrij gemaakt. Vanop enkele meters observeerden we hoe zij met veel persaandacht werden geïnterviewd door lokale media.
Erkenning verandert alles
Toen de officiële ceremonie van start ging, kantelde plots alles. Op het podium werd aangekondigd dat er een lied over autisme gezongen zou worden door enkele jongeren uit een kunstvereniging. Een lied dat ik geschreven had in het Tamazight en dat het verhaal vertelt van zorgmoeders met een Marokkaanse migratieachtergrond in België. De organisatoren waren me uiteindelijk zelf komen zoeken en wezen me een plaats toe op de derde rij, net achter belangrijke politici en hooggeplaatste ambtenaren.
De Vlaamse collega’s die aanwezig waren maken er nog steeds grappen over: hoe bij mijn aankondiging al die hoogwaardigheidsbekleders plots hun stoelen verschoven alsof de Rode Zee zich opende om mij toegang te verlenen tot het podium. Uiteindelijk heb ik in mijn bescheiden Vlaamse stijl kunnen getuigen over mijn autismewerk in België.
Een studiereis kan best confronterend zijn. Na mijn botsing met inclusie, bleef ik ook na dit openingsfeest verwonderd achter. De ene minuut was ik een verdachte nobody, de volgende minuut was ik een vooraanstaand keynote speaker.
Expertise erkennen
In deze kleine Noord-Marokkaanse dorpen kwamen veel begrippen en dynamieken samen: referentiekaders, authenticiteit, professionaliteit, vooroordelen en macht. Ik begrijp nu beter de twijfels van hulpverleners bij hun eerste huisbezoek. Twijfels over hun outfit, wel of geen schoenen uitdoen, een hand geven, de zoete thee wel of niet aannemen, mee eten of vriendelijk passen. Al die vragen houden hen bezig, omdat ze meteen willen verbinden. Zelfs als het een beetje onhandig of onwennig voelt.
Om maar te zeggen: professionaliteit is geen vaststaand gegeven. Ze wordt gelezen, geïnterpreteerd en toegekend binnen machtsverhoudingen, contexten en culturele kaders. Wat in de ene ruimte als deskundigheid geldt, kan in een andere ruimte onzichtbaar worden, tot iemand met macht het benoemt. Misschien is dat ook wel sociaal werk. Beseffen dat er vaak een verschil bestaat tussen wat we zien, wat we denken te zien en wat er werkelijk speelt…
Reacties