Zijn waar jongeren zijn
Wanneer we de online leefwereld van jongeren negeren, riskeren we hen minder goed te bereiken en te ondersteunen. Voor veel kinderen, jongeren en volwassenen loopt hun offline identiteit vandaag naadloos over in een online versie van zichzelf. ‘Zijn waar jongeren zijn’ en onbevooroordeelde interesse tonen in hun digitale leefwereld worden daardoor een gedeelde opdracht voor iedereen die met hen werkt, van ouders en leerkrachten tot begeleiders.
Sociale media en chat-apps kunnen dan ook een waardevolle aanvulling zijn op de begeleiding. Voor sommige jongeren verlagen ze de drempel om contact te leggen. Een berichtje sturen voelt vaak minder zwaar dan bellen of meteen een afspraak maken. Zeker jongeren die zich moeilijk uitspreken in face-to-facecontact, zoals sommige jongeren met ASS, durven online soms sneller iets te delen of een eerste stap te zetten.
‘Zeker jongeren die zich moeilijk uitspreken in face-to-facecontact durven online soms sneller iets te delen.’
Ook zijn chatapps een handige, informele manier om snel een praktische mededeling te doen. De mogelijkheid om spraakberichten te versturen is daarbij een extra voordeel: het vergemakkelijkt niet alleen de communicatie met anderstalige of minder taalvaardige jongeren, maar voegt ook nuance toe en voorkomt misverstanden. Als begeleider kan je sociale media ook gebruiken om zelf contact op te bouwen of vast te houden: een korte reminder sturen, even een dagdagelijkse vraag als “Hoe gaat het?” stellen, jongeren informeren over activiteiten of mogelijkheden binnen je werking…
Soms blijft het bij iets kleins, andere keren merk je dat een bericht eigenlijk een hulpvraag is. In dat geval kan online contact een opstapje zijn: je kan de jongere uitnodigen voor een gesprek, doorverwijzen naar een veiligere contactvorm of samen bekijken wat er nodig is.
Heldere afspraken
Kies je ervoor om online contact te hebben met jongeren, dan brengt dat op zijn beurt nieuwe vragen met zich mee. Geef je je privénummer of profiel op sociale media aan een jongere, ‘voor het geval dat’? Reageer je ook buiten de werkuren op berichtjes?
Sociale media maken je sneller bereikbaar, maar doen ook werk en privé in elkaar overlopen. Daarom is het belangrijk om op voorhand bewust na te denken hoe je dit organiseert. Het Agentschap Opgroeien adviseert een duidelijke scheiding tussen werk en privé, door te werken met een apart professioneel account in plaats van met je persoonlijke profiel.
‘Reageer je ook buiten de werkuren op berichtjes?’
Stel ook grenzen voor jezelf en communiceer die aan de jongeren. Op welke berichten reageer je wel en niet? Wanneer ben je bereikbaar (berichten komen aan) en beschikbaar (berichten worden ook beantwoord)? En wat doe je als een jongere je toch via je privé-account contacteert?
Door die afspraken helder te maken (bijvoorbeeld via je bio op Instagram of je status in WhatsApp) schep je duidelijkheid voor iedereen. Zo behoud je de meerwaarde van online contact, terwijl de professionele relatie duidelijk afgebakend blijft.
Welke kanalen zijn oké?
Een logische vervolgvraag is via welke kanalen dat online contact dan best verloopt. Kan je als begeleider communiceren via platformen die jongeren zelf vaak gebruiken, zoals WhatsApp, Snapchat of Instagram?
‘De prijs die je betaalt, zit vaak in de data die je deelt.’
Op zich bestaat er geen wettelijk verbod om deze platformen te gebruiken in de begeleiding. Toch zijn er organisaties die het gebruik van apps als Snapchat en TikTok verbieden voor begeleiders, net omdat het geen neutrale of risicoloze omgevingen zijn. Wie ze inzet in een professionele context, moet zich bewust zijn van de privacy-impact en die ook expliciet benoemen naar jongeren en hun omgeving.
Sociale media en chat-apps zijn meestal gratis, maar dat betekent niet dat ze kosteloos zijn. De prijs die je betaalt, zit vaak in de data die je deelt. Niet alleen de inhoud van berichten is daarbij relevant, maar vooral wat er rond die berichten wordt geregistreerd. Denk aan wanneer en hoe vaak er contact is, vanaf welke locatie, met welk toestel en via welk netwerk.
Privacyrisico’s begrijpen
Die gegevens noemen we ook wel ‘metadata’ en kunnen op zichzelf al veel vertellen over iemands leven of kwetsbare momenten, ook als de inhoud van berichten versleuteld blijft. In een hulpverleningscontext vraagt dat extra voorzichtigheid. In combinatie met andere informatie kunnen metadata namelijk gebruikt worden om een profiel van iemand op te bouwen, bijvoorbeeld voor commerciële doeleinden.
Niet zelden worden deze gegevens aan andere partijen verkocht. Jongeren kunnen dan bijvoorbeeld advertenties te zien krijgen die op hun kwetsbaarheid inspelen. Daarom zijn sociale media in principe niet de meest aangewezen plek voor diepgaande of gevoelige hulpverlening.
‘Jongeren kunnen dan bijvoorbeeld advertenties te zien krijgen die op hun kwetsbaarheid inspelen.’
Dat betekent niet dat je deze kanalen nooit mag gebruiken. Wel is het belangrijk dat jongeren de privacyrisico’s begrijpen en dat jullie samen duidelijke afspraken maken. Wat kan je bespreken via WhatsApp of Instagram, en wanneer stap je beter over naar een veiliger kanaal of een gesprek face to face? Als hulpverlener heb je de opdracht om dat moment te herkennen en het gesprek tijdig te verleggen.
Weet daarnaast: je hoeft niet in je eentje te beslissen welke kanalen je wel en niet gebruikt. Bespreek dit zeker met je team of leidinggevende. Het kan ook nodig zijn om dit af te stemmen met de IT-dienst of DPO (Data Protection Officer) in je organisatie. Zorg wel dat de finale beslissing altijd in samenspraak gebeurt.

“Snapchat en Instagram zijn minder geschikt voor professionele hulpverlening, door zwakke standaardinstellingen en het commerciële gebruik van data.”
© Unsplash / April Walker
Signal blijkt veiligste keuze
Onlinehulp-Vlaanderen vergeleek zes populaire berichtenapps op basis van een reeks privacy- en veiligheidscriteria. Signal komt daarbij naar voren als de minst onveilige app voor communicatie tussen hulpverlener en cliënt. Een kanttekening daarbij is dat Signal vandaag nog niet wijdverspreid bij jongeren.
WhatsApp en Messenger zijn een optie, op voorwaarde dat de privacy-instellingen zijn aangepast en jongeren, hun omgeving en begeleiders geïnformeerd zijn over metadata en tracking. Telegram, Snapchat en Instagram zijn minder geschikt voor professionele hulpverlening, door zwakke standaardinstellingen en het commerciële gebruik van data.
Mag je jongeren online in het oog houden?
Communiceren met jongeren via sociale media is één ding. Hen volgen en zien wat ze delen, is nog iets anders. Vanuit het idee van nabijheid en aansluiting bij hun leefwereld lijkt dat misschien vanzelfsprekend: het kan je als begeleider inzicht geven in wat jongeren bezighoudt, welke thema’s terugkomen en hoe ze zich online uitdrukken. Dat werkt bovendien in twee richtingen: ook jongeren krijgen via jouw professioneel profiel een beeld van wie jij bent in je rol als begeleider.
Maar de grens tussen betrokkenheid en controle is moeilijk te bepalen. Wat doet het met jongeren als ze weten dat jij deel uitmaakt van hun online publiek? En voelen ze die nabijheid aan als steun, of eerder als extra druk? Zo vrezen sommige jongeren en hun omgeving bijvoorbeeld dat hun online communicatie gebruikt zal worden bij de evaluatie van hun hulpverleningstraject.
‘Jongeren vergeten soms dat er hulpverleners in hun netwerk zitten, die inhoud te zien krijgen die eigenlijk voor vrienden bedoeld was.’
Het kan zinvol zijn om jongeren online te ‘volgen’. Zo kan je signalen opvangen die je anders misschien zou missen, en het kan je helpen begrijpen hoe jongeren omgaan met hun online identiteit. Maar dat betekent niet dat je als hulpverlener overal op moet reageren of alles moet benoemen dat je online gezien hebt.
Jongeren hebben ook ruimte nodig om fouten te maken en hun eigen weg te zoeken, zonder dat al hun online activiteiten onder het vergrootglas worden gelegd. Leer hen wel om stil te staan bij wat ze allemaal delen online: jongeren vergeten soms dat er hulpverleners in hun netwerk zitten, die inhoud te zien krijgen die eigenlijk voor vrienden bedoeld was.
Stem af met de jongeren
Probeer zelf aan te voelen wat jou aanvaardbaar lijkt, maar stem dit ook zeker af met de jongere in kwestie. Bespreek of het oké is dat je soms een kijkje neemt op hun profiel en af en toe iets liket of een reactie plaatst. Niet elke jongere zal hier even happig op zijn: sommigen zullen het niet fijn vinden als een begeleider zichtbaar tussen hun likes of reacties staat, ook al is dat goedbedoeld.
Probeer dit samen uit te klaren, binnen het bredere kader van de begeleiding en de organisatievisie. Wat kan en wenselijk is, verschilt van jongere tot jongere en hangt af van de context, de relatie en het doel van de begeleiding.
Sta daarom telkens stil bij de vraag of wat je online ziet ook relevant is om mee te nemen in de begeleiding. Is er een pedagogisch of ondersteunend doel? Past dit binnen het ondersteuningsplan? En is het transparant voor de jongere én voor collega’s? Bespreek dit zeker met je collega’s, zodat je elkaar kan inspireren en eventueel interne afspraken kan maken.
Richtlijnen voor begeleiders
Communiceren met jongeren via sociale media kan dus zeker een meerwaarde hebben. Het zijn krachtige kanalen om contact te leggen, dichtbij te blijven en drempels te verlagen. Maar voor jongeren die extra ondersteuning nodig hebben, is voorbeeldgedrag van professionals cruciaal. Transparantie, respect, privacy en veiligheid staan daarbij altijd voorop. Enkele richtlijnen, gebaseerd op intern advies van het Agentschap Opgroeien, helpen je om sociale media op een doordachte, professionele manier te gebruiken in het werkveld.
Hou om te beginnen rekening met de deontologische regels. Als begeleider blijf je ook online gebonden aan de regels rond integriteit, deontologie en beroepsgeheim. Kan of mag je bepaalde informatie niet delen? Wees daar dan duidelijk over en leg uit waarom.
‘Je werkprofiel is geen plek voor persoonlijke meningen of standpunten.’
Maak een individueel werkprofiel aan, los van je privéaccount. Stel de privacy-instellingen zo in dat enkel contacten die je zelf toevoegt je profiel kunnen zien en maak je contactenlijst onzichtbaar voor je volgers. Bescherm ook de privacy van jongeren en geef duidelijk aan wanneer je al dan niet bereikbaar bent. Let wel op met pagina’s of profielen in naam van je hele organisatie: jongeren geven zelf aan dat ze het oncomfortabel vinden als ze niet weten wie in de organisatie hun berichten leest en beantwoordt.
Houd professionele en persoonlijke standpunten bovendien gescheiden. Je blijft altijd zelf verantwoordelijk voor wat je deelt. Je werkprofiel is geen plek voor persoonlijke meningen of standpunten. Wees loyaal tegenover je organisatie, collega’s en andere betrokkenen, en vermijd alles wat de professionele relatie kan ondergraven.
Weet ook dat sociale media geen geschikt forum zijn voor vertrouwelijke of diepgaande hulpverleningsgesprekken. Merk je dat een gesprek die richting uitgaat? Schakel dan zo snel mogelijk over naar een veiliger en vertrouwder kanaal, zoals een fysieke afspraak of een beveiligde communicatieomgeving. Dat is niet altijd zwart-wit. Soms is digitaal contact de enige manier om jongeren te bereiken. In die situaties geldt: liever enig contact dan helemaal geen contact, maar altijd met aandacht voor de risico’s en met een eventueel vervolg buiten het platform.
Ga tot slot zorgvuldig om met ongepaste berichten. Ga niet in conflict bij ongepaste berichten, kwetsende opmerkingen of online escalaties. Reageer rustig en geef aan dat je dit betreurt. Stel een ander kanaal voor om het gesprek verder te zetten. Zo bewaak je je eigen grenzen en die van de jongere en zijn omgeving.

Reacties