Minstens 23.000 duizend
Vandaag zijn er minstens 23.000 transnationaal geadopteerden in ons land – hoeveel exact weten we niet omdat het aantal adopties pas de laatste jaren goed wordt geregistreerd. Velen van hen hebben hulp nodig. Ze zitten met vragen over hun afkomst, familie, relaties en identiteit. Ze willen terugreizen naar hun herkomstland of ze krijgen te maken met psycho-sociale uitdagingen, gelinkt aan hun adoptie, waar de hulpverlening vandaag in tekortschiet.
“De impact van adoptie stopt niet wanneer je in ons land arriveert. Kinderen die geadopteerd zijn, worden volwassen en de gevolgen van adoptie draag je je hele leven mee”, vertelt Kiran Van der Avert. Ze werd geadopteerd uit India toen ze elf maanden oud was.
‘Adoptie is ingrijpend en traumatiserend.’
“Adoptie gaat gepaard met verlies, rouw en verdriet. Door te blijven geloven in het sprookjesverhaal van transnationale adoptie, zien we niet dat adoptie ingrijpend en traumatiserend is”, vult Ae Ra aan. Zij is psychologisch consulent en werkt vaak met geadopteerden. Ze werd geadopteerd uit Zuid-Korea toen ze vier maanden oud was.
In het boek ‘(On)gewenst: de complexe realiteit achter het adoptiesprookje’, beschrijven Ae Ra en Kiran die gevolgen uitvoerig. De twee belichten op een heldere en toegankelijke manier de verschillende aspecten van transnationale adoptie, haar geschiedenis en de gevolgen voor geadopteerden en hun ouders.
Jullie focussen in het boek vooral op welzijn en de psycho-sociale impact van adoptie. Waarom kozen jullie die insteek?
Ae Ra: “Er is heel weinig kennis over de impact van afstand en adoptie binnen de hulpverlening. Daardoor worden er veel foute diagnoses gesteld. Kinderen, jongeren en volwassenen die geadopteerd zijn, botsen vroeg of laat op uitdagingen. Hulpverleners, leerkrachten of familie en kennissen zien hen dan als ‘een moeilijk geval’, maar ze staan er niet bij stil dat de impact van adoptie de onderliggende oorzaak kan zijn.”
Kiran: “Mijn adoptiebroer kampte met zoveel ongezien en onerkend trauma. Als zijn naasten hadden wij de handvaten niet om daarmee om te gaan en was er niemand die ons kon begeleiden en informeren. Hij is uiteindelijk uit het leven gestapt omdat hij zo hard in de knoop lag met zijn vroegkinderlijke trauma’s. Hadden hij en zijn omgeving dit boek maar kunnen lezen. De uitkomst was misschien hetzelfde geweest, maar dan had hij wat liever kunnen zijn voor zichzelf en misschien op meer begrip kunnen rekenen.”
Welke misvattingen over transnationale adoptie willen jullie uit de wereld helpen?
Kiran: “Er bestaan veel foute aannames over transnationale adoptie. Eén daarvan is de veronderstelling dat een geadopteerde niet gewenst was door zijn familie in het land van herkomst. Maar is dit wel zo?”
“Ouders in kwetsbare situaties worden vaak mentaal of financieel onder druk gezet, en worden ook weleens voorgelogen dat hun kind tijdelijk wordt meegenomen, niet beseffende wat adoptie precies inhoudt. Of ze worden onterecht doodverklaard in de adoptiedossiers. Er zijn ook tal van geadopteerden die ontvoerd blijken te zijn.”
“Geadopteerden krijgen zo al heel vroeg mee dat ze ‘ongewenst’ waren in hun gezin in het land van herkomst. Dat is een gedachte die zich hardnekkig nestelt en weegt op hoe je naar jezelf kijkt als je hier opgroeit. Het is niet voor niks de titel van ons boek. Er wordt ons aangemaand om onze familie maar snel te vergeten. Wanneer je dan toch aan hen denkt en wil weten wie ze zijn, ontstaat er een loyaliteitsconflict met je adoptieouders. ‘Waarom zou je je ouders ginder willen kennen als je het hier zo goed hebt?’ Maar beiden kunnen naast elkaar bestaan.”
‘Geadopteerden krijgen al heel vroeg mee dat ze “ongewenst” waren in hun gezin in het land van herkomst.’
Ae Ra: “Anderzijds denkt men dat de geadopteerde automatisch gewenst is in het nieuwe adoptiegezin. Vandaag adopteren mensen zelden nog vanuit liefdadigheid, ze doen het vaker om hun ongewilde kinderloosheid in te vullen. Wij zouden hier niet geweest zijn als onze adoptieouders hun wens om ouders te zijn op natuurlijke wijze konden invullen. Met alle begrip voor mensen die ongewild kinderloos zijn, maar hoe gewenst is het adoptiekind dan werkelijk?”
Ae Ra Van Geel (links): “Vandaag adopteren mensen zelden nog vanuit liefdadigheid, ze doen het vaker om hun ongewilde kinderloosheid in te vullen.”
© ID / Sebastiaan Franco
Cultuursensitieve zorg is ondertussen een bekend begrip. In het boek pleiten jullie voor adoptiesensitieve zorg. Hoe ziet dat er volgens jullie uit?
Ae Ra: “Adoptiesensitieve zorg betekent oog hebben voor de gevolgen van adoptie en afstand. Iedere adoptie start met verlies: een geadopteerde verliest niet alleen zijn ouders, hij of zij verliest ook zijn cultuur, taal, de geuren en kleuren van het land van herkomst. De verplaatsing naar een totaal ander land heeft een enorme impact. Eenmaal we hier opgroeien, worden we geconfronteerd met identiteitsvragen, maar krijgen we ook te maken met racisme, soms zelfs in het eigen adoptiegezin.
Kiran: “We moeten praten over de impact van de scheiding tussen een moeder en het kind. We weten intussen hoe belangrijk de eerste duizend dagen zijn. Veel geadopteerden werden op zeer jonge leeftijd gescheiden van hun eerste zorgfiguur. Voor zo’n jong wezentje is dat heel ingrijpend. Het verdriet dat dat jonge kind meemaakt, voelt volgens specialisten aan als doodgaan.”
“Als maatschappij zwijgen we daar liever over, want dat staat het sprookjesnarratief in de weg. Men dacht lange tijd: hoe jonger de geadopteerde, hoe beter, want dan zal ie zich minder herinneren of minder traumatische dingen hebben meegemaakt. Als er maar genoeg liefde is, dan zal het wel goedkomen. Dat is niet zo.”
‘Als er maar genoeg liefde is, dan zal het wel goedkomen. Dat is niet zo.’
Ae Ra: “Geadopteerden zouden volgens nieuw onderzoek 35 keer meer suïcidepogingen ondernemen dan niet-geadopteerden. Ze komen dubbel zo vaak in aanraking met de psychische zorg en zijn overgerepresenteerd in verslavings- en opnamestatistieken. Als je opgroeit in een gezin dat niet de jouwe is, is de kans op misbruik en mishandeling groter. Dat zijn nu eenmaal de ongemakkelijke waarheden waar we het over moeten hebben.”
Hoe kijken jullie naar de nazorg die er vandaag is voor geadopteerden?
Kiran: “Het is heel frustrerend dat er amper degelijke nazorg is. Een land dat adopties faciliteert blijft een verantwoordelijkheid dragen, ook als de geadopteerden hier zijn en volwassen worden. Het is aan hen om structurele psychologische begeleiding te voorzien voor geadopteerden, maar ook voor het adoptiegezin. Voor ieder gezinslid is dit een ingrijpende gebeurtenis, maar de overheid trekt er snel zijn handen van weg.”
Ae Ra: “Adoptie pretendeert een jeugdbeschermingsmaatregel te zijn, en dat is een publieke aangelegenheid. Iets wat dus door de overheid georganiseerd en opgevolgd dient te worden. Pleegzorg is ook een jeugdbeschermingsmaatregel waar – minstens op papier – gezinnen en jongeren worden opgevolgd en ondersteund. Omdat men nog altijd gelooft dat adoptie rozengeur en maneschijn is, staat men er niet bij stil dat het ook fout kan lopen in de adoptiegezinnen.”
‘Waarom bestaat er geen adoptieverlof voor geadopteerden die een rootsreis willen ondernemen?’
“Daarnaast is nazorg meer dan psychologische begeleiding. Geadopteerden werden gedwongen verplaatst naar een land aan de andere kant van de wereld. Als zij op zoek willen gaan naar hun familie of naar hun land willen terugreizen, is er niets van ondersteuning voorzien. Adoptieouders kunnen adoptieverlof aanvragen. Waarom bestaat er geen adoptieverlof voor geadopteerden die een rootsreis willen ondernemen?”
“Adoptieouders konden nog tot vorig jaar hun kosten voor de adoptieprocedure deels terugvorderen via de belastingen. Welke kosten kunnen geadopteerden inbrengen voor de zoektocht naar hun familie, voor juridische bijstand, voor de psychologische hulp die zij zoeken of voor de taalcursussen die ze volgen om met hun familie te kunnen communiceren?”
Het valt op dat jullie consequent spreken over ‘ouders’ wanneer we het hebben over de ‘oorspronkelijke’, ‘eerste’ of ‘biologische ouders’.
Kiran: “Dat doen we bewust omdat we hen een volwaardige plaats willen geven als we over adoptie praten. Wanneer een ouder wordt gescheiden van een kind, stopt die niet plots met de ouder te zijn van dat kind. Ook niet als het kind door adoptie andere ‘juridische ouders’ krijgt. Geadopteerden leren van kinds af aan dat de adoptieouders de ‘echte’ ouders zijn omdat zij ons opvoeden en graag zien. Dat is goedbedoeld, maar duwt de ouders van het kind onterecht weg.”
‘We willen eerherstel voor onze ouders.’
Ae Ra: “Het is wederom een mythe dat de biologische band tussen ouder en kind ondergeschikt is aan de ouderfiguren die je opvoeden. Als het alleen maar wat genetisch materiaal is, waarom voelen zoveel geadopteerden dan het verlangen om te weten wie hun ouders zijn? Donorkinderen zijn ook benieuwd naar wie hun vader is en wie geboren wordt via een draagmoeder vindt het ook belangrijk om die vrouw te leren kennen. Dat doet ertoe.”
“We willen eerherstel voor onze ouders. Want hun perspectief wordt nog het minst meegenomen in de adoptiesector. Eenmaal de geadopteerde in zijn adoptiegezin terechtkomt, zien we de band met de familie als een afgesloten hoofdstuk. Nochtans hebben zij ook hun vragen, verlangens en rechten, ook al worden die schromelijk genegeerd door de adoptiesector.”
“Daarom spreken we ook over ‘transnationale’ adoptie in plaats van ‘interlandelijke’. Dat laatste wekt onterecht de indruk dat landen op gelijke voet staan en de samenwerking wederkerig is. Als dat zo zou zijn, zou dat betekenen dat er ook kinderen uit ons land voor adoptie worden overgebracht naar landen in het Globale Zuiden. Door structurele machtsongelijkheid tussen westerse landen en het Globale Zuiden is adoptie uit het buitenland eenrichtingsverkeer.”
Kiran Van der Avert (rechts): “Wanneer een ouder wordt gescheiden van een kind, stopt die niet plots met de ouder te zijn van dat kind.”
© ID / Sebastiaan Franco
Ondertussen is er nieuws: er lijkt nu ook in ons land een einde te komen aan een decennialange geschiedenis van adopties uit het buitenland.
Kiran: “Ik kon het eerst niet geloven, maar het lijkt echt te gebeuren. Men spreekt wel vooral over de ‘zorgvuldige begeleiding’ van kandidaat-adoptanten die op de wachtlijsten staan en nu niet zeker weten of ze ooit een kind kunnen adopteren. Niemand stond er al bij stil dat dit nieuws ook ons, geadopteerden, aangaat.”
‘Stoppen met nieuwe adopties uit het buitenland is een eerste, noodzakelijke stap. Eindelijk krijgen we gehoor.’
Ae Ra: “Ik ben voorzichtig positief. Ik ben blij dat er eindelijk een politieke consensus is dat we beter stoppen met adopties uit het buitenland. Al rijzen er veel vragen over hoe men tot de adoptiestop wil komen en hoe lang dat nog zal duren. Stoppen met nieuwe adopties uit het buitenland is een eerste, noodzakelijke stap. We ijveren hier al zo lang voor. Eindelijk krijgen we gehoor.”
Als transnationale adoptie in de eerste plaats een kinderbeschermingsmaatregel is, laten we door een definitieve stop dan niet veel kinderen in penibele situaties in de steek?
Kiran: “Als we werkelijk om die kinderen zouden geven, dan besteden we de energie en middelen die nu naar transnationale adoptie gaan, beter aan hulp ter plaatse. Zo kunnen kinderen in de eerste plaats bij hun eigen familie opgroeien en moeten we hen niet onnodig traumatiseren door hen op jonge leeftijd weg te rukken uit hun familiale en culturele context. Adoptie heeft nog nooit de kinderarmoede in die landen doen dalen.”
“De conclusie na zeventig jaar transnationale adoptie is dat geadopteerden, degenen over wie het uiteindelijk gaat, zelf aangeven dat het beter is om ermee te stoppen. Dat is een duidelijk signaal dat adoptie meer nadelen dan voordelen heeft voortgebracht. We kunnen dan beter zorgen voor goede ondersteuning voor de vele geadopteerden die vandaag al in ons land zijn. Enkel zo kunnen we als samenleving de historische fout die transnationale adoptie is, enigszins rechtzetten.”
Reacties