Brief aan jonge sociaal werkers: ‘Dit beroep vraagt moed’

Beste jonge sociaal werkers

Ze zullen je vaak vragen waarom je dit beroep gekozen hebt of gaat kiezen. Waarom je je dagen vult met verhalen die soms zo zwaar zijn dat ze je nachtrust breken. Waarom je kiest voor de weg van weerstand, waar je telkens opnieuw moet uitleggen waarom menselijkheid geen luxe maar een recht is.

‘Ik weet hoe het voelt om te leven in een wereld waar je nauwelijks meetelt.’

Mijn antwoord is altijd hetzelfde geweest: omdat ik niet anders kan. Ik ben Rayan Awad, geboren en opgegroeid in een Palestijns vluchtelingenkamp in Libanon. Ik weet hoe het voelt om te leven in een wereld waar je nauwelijks meetelt, waar hoop en wanhoop elkaar elke dag afwisselen.

Meer dan helpen

Zestien jaar geleden kwam ik naar België. In de eerste periode na mijn aankomst was ik vaak op zoek naar hulp. Iemand die mij de weg kon wijzen, die me zou leren hoe ik mijn plek kon vinden, die me zou omarmen en zeggen: je hoort erbij, je telt mee. Toen ik die persoon niet vond, heb ik mezelf een belofte gedaan: ik zou sociaal werker worden, zodat ik voor anderen kon zijn wie ik zelf zo nodig had.

Want sociaal werk is meer dan helpen. Helpen kan iedereen: wie iemand ziet vallen, reikt spontaan een hand uit. Maar sociaal werk gaat verder dan dat. Het is de keuze om niet alleen het individu te ondersteunen, maar om verandering te brengen in een samenleving die mensen buitensluit. Het is de overtuiging dat iedereen erbij hoort, ongeacht afkomst, achtergrond of verhaal.

De praktijk meemaken

Toen ik student was, droeg ik altijd vragen met me mee. Ga ik dit wel aankunnen? Zal ik echt impact maken? Kan ik de samenleving veranderen? Die twijfels bleven terugkomen, vooral op de moeilijke dagen. Ik combineerde mijn studies met een leidinggevende functie binnen de verkoopsector en dat was allesbehalve evident. Vaak voelde het alsof ik in twee werelden tegelijk leefde en in geen van beide helemaal voldeed.

‘Kan ik de samenleving veranderen?’

In die periode zocht ik bewust naar vrijwilligerswerk. Hoewel ik al een job had, voelde ik dat ik meer nodig had dan enkel de theorie uit de aula. Ik wilde de praktijk zien, voelen en meemaken. Vrijwilligerswerk bood mij precies die kans: om ervaring op te doen, mijn passie te toetsen, mijn grenzen te ontdekken en mijn blik te verruimen.

Het leerde me dingen die geen enkel handboek kon overbrengen: luisteren, aanwezig zijn en de echte complexiteit van mensen en situaties zien. Vrijwilligerswerk is een leerschool die minstens zo waardevol is als de studie zelf.

Drempels stapelen zich op

Na mijn studies begon ik bij opbouwwerkorganisatie SAAMO. Het was mijn eerste job, maar vooral een plek die mij liet zien wat sociaal werk in de kern betekent. Daar werd duidelijk dat beleid en praktijk elkaar soms vinden, maar vaak ook botsen. En precies in die botsing ontstaat de taak van een sociaal werker: luisteren naar wat mensen meemaken, en tegelijk durven benoemen waar systemen tekortschieten.

‘Ik leerde hoe drempels zich opstapelen: armoede, discriminatie, taal en een gebrek aan kansen.’

Ik leerde in de buurtwerken en projecten van SAAMO hoe hard mensen in kwetsbare posities dagelijks vechten tegen uitsluiting. Hoe drempels zich opstapelen: armoede, discriminatie, taal en een gebrek aan kansen. Niet omdat mensen niet willen, maar omdat deuren voor hen structureel gesloten blijven.

Wat me het meest raakte, was de behoefte achter die strijd: gezien worden, gehoord worden en meetellen. Niet als een dossier of een probleem, maar als mens. Ik leerde dat sociaal werk daarin een brug kan zijn: de stem versterken van wie nauwelijks gehoord wordt, en tegelijk de samenleving uitdagen om rechtvaardiger te worden.

Voorbij etiketten

Na drie jaar ervaring met verschillende projecten bij SAAMO vzw, zowel met jongeren als volwassenen, verloor ik mijn hart aan jongeren. Ik werk nog steeds bij SAAMO binnen het project ‘Duurzaam werk’. Maar tijdens mijn vorige project kwam ik vooral in contact met jongeren die een eigen zaak willen opstarten. Door drie jaar lang de straat op te gaan, gesprekken te voeren en te luisteren zonder oordeel, leerde ik veel jongeren kennen.

‘Jongeren willen niet alleen geholpen worden, ze willen gehoord worden.’

Wat ik hoorde, raakte me telkens opnieuw: jongeren willen niet alleen geholpen worden, ze willen gehoord worden. Ze willen ruimte om hun eigen kracht te tonen, hun dromen uit te spreken en te bewijzen dat ze meer zijn dan de etiketten die de samenleving hen vaak opplakt.

Youth Unity Empowerment

Zo begon ik in mijn vrije tijd met Youth Unity Empowerment (YUE). Geen groot project met middelen of structuren maar een klein initiatief, gedragen door jongeren zelf. Een plek waar jongeren die te vaak over het hoofd worden gezien niet langer in stilte verdwijnen, maar hun stem laten horen, hun ideeën vormgeven en hun energie omzetten in actie.

Bij YUE gaat het niet enkel om kansen creëren, maar vooral om beelden doorbreken. Het beeld dat jongeren lui zouden zijn, ongemotiveerd of problematisch. In werkelijkheid zijn ze kritisch, creatief en scherp. Ze durven vragen te stellen waar anderen omheen lopen, ze benoemen onrecht waar de meesten zwijgen. Maar zelden hebben ze de ruimte om dat te doen. Bij YUE krijgen ze die ruimte wel.

Dankbaar

Als ik terugkijk, voel ik vooral dankbaarheid. Dankbaar dat ik niet ben gestopt, ook niet op de momenten dat de druk, de twijfels en de last bijna te groot waren. Sociaal werk is geen rechte weg. Het is een pad dat vol hobbels ligt, met bochten die je niet ziet aankomen. Je wordt telkens opnieuw uitgedaagd om te kiezen: kies ik voor gemak, of kies ik voor betekenis? En geloof me, betekenis kiezen is niet de makkelijke weg.

Lees ook

Jongeren: ‘We vertellen vaak ons verhaal, maar er komt zelden een oplossing’

Twijfel heeft me nooit verlaten. Kan ik dit wel? Maak ik verschil? Heeft mijn stem wel gewicht? Die vragen zijn vaak teruggekomen. Vroeger dacht ik dat ze een teken waren dat ik niet sterk genoeg was. Nu weet ik beter: ze zijn geen zwakte, maar een bewijs van betrokkenheid.

Ze tonen dat je hart nog klopt voor de samenleving, dat je geweten wakker blijft. Ik heb geleerd om die vragen niet weg te duwen, maar ze te zien als deel van het pad. Ze maken je menselijk. Ze zorgen ervoor dat je nooit op automatische piloot gaat werken. En ze herinneren je eraan dat sociaal werk niet draait om perfectie, maar om aanwezig zijn.

Wees kritisch

Daarom wil ik jullie, de toekomstige sociaal werkers, dit meegeven: koester je twijfels en wees kritisch. Kritisch naar jezelf, ja, maar vooral ook naar de systemen waarin je werkt. Te vaak wordt de schuld gelegd bij de mens die steun zoekt, terwijl het de structuren zijn die hen keer op keer buitensluiten. Als sociaal werker is het je taak om dat te durven benoemen.

Empathie is noodzakelijk, maar het is niet genoeg. Dit beroep vraagt ook moed. De moed om uit te spreken wat anderen liever niet horen. De moed om grenzen te verleggen, ook al stuit je op weerstand. De moed om telkens opnieuw te kiezen voor menselijkheid, zelfs als dat de moeilijkste keuze is.

‘Echte verandering begint niet bij zekerheid. Ze begint bij twijfel die je niet loslaat.’

En onthoud dit goed: wie zich afvraagt of hij de samenleving kan veranderen, is eigenlijk al begonnen met verandering. Want echte verandering begint niet bij zekerheid. Ze begint bij twijfel die je niet loslaat. Bij die innerlijke stem die je telkens weer influistert: het kan anders, het moet anders.

Blijf luisteren naar die stem. Want ze brengt je steeds terug naar de kern: waarom je dit pad bent ingeslagen. Niet voor jezelf alleen maar voor iedereen die gehoord, gezien en gedragen wil worden.