Wie ligt wakker van kwaliteitsvolle ouderenzorg?

Een Marshallplan is nodig

In 2035 word ik, bij leven en welzijn, 85 jaar. Ik hoop dat ik samen met mijn leeftijdsgenoten kan rekenen op een goede zorg thuis en in het rustoord. Maar zal dat lukken? De ouderenzorg wordt geconfronteerd met een pak uitdagingen maar mist woordvoerders en sterke belangenverdedigers

ouderenzorg
©Florid John Gonzales @flickr

Storm waait snel over

We wensen u een goed rusthuis toe, minister Vandeurzen.” Dat kopte De Standaard aan het einde van de zomervakantie van 2016. Het was het slot van een bewogen week waarin een jonge verzorgende de kat de bel aanbond. Ze haalde scherp uit naar het gebrek aan kwaliteit in de Vlaamse woonzorgcentra.

De storm waaide snel weer over. De vele vrouwen die in het rustoord te vroeg in hun slaapkleed zitten, verdwenen van de radar. Het gaat hier inderdaad vooral over een vrouwenprobleem. Negen op tien bewoners zijn vrouwen. Meer dan de helft van de vrouwen eindigen hun leven in een woonzorgcentrum, na wellicht enkele jaren thuiszorg.

Weer hot

In de herfst stak de wind opnieuw op. In een Aalsters woonzorgcentrum werden drie verzorgenden ontslagen na vermeend wangedrag ten aanzien van bejaarden. De ouderenzorg was weer even hot op het journaal, in de kranten en op sociale media.

“De gemiddelde dagprijs is onbetaalbaar.”

En onlangs publiceerde Vlaams welzijnsminister Jo Vandeurzen de prijzen voor een rustoord. De gemiddelde dagprijs is 56 euro. Onbetaalbaar voor Jan Modaal op pensioen. Kwaliteit kan alleen met meer en meevoelende medewerkers, waarvoor intussen ook de vakbonden op straat kwamen. Terecht.

Slechte jaren

Hoe komt het dat er slechts sporadisch aandacht is voor de ouderenzorg? Schieten we niet te snel met scherp op de bevoegde ministers? Want zonder onze steun zullen zij mislukken. Iedereen moet zich aangesproken voelen.

“Iedereen moet zich aangesproken voelen.”

Waarom laten we oudere zorgbehoevenden in de steek? Hopen we naïef dat het ons niet overkomt? Horen we enkel de positieve boodschap dat we langer zullen leven? Dan realiseren we ons onvoldoende dat die vele gezonde jaren wellicht afgerond zullen worden met enkele slechte. En wat dan?

Gehandicaptenzorg

Hoe komt het dat de Vlaamse gehandicaptenzorg er tijdens deze legislatuur 350 miljoen euro bij krijgt? Hoe komt het dat de personeelsomkadering daar twee keer zo hoog is als in de ouderenzorg? Weinig klachten daar over de kwaliteit, wel over wachtlijsten.

Maar voor de ouderenzorg is er zelfs geen wachtlijst. Weet het Vlaamse sociaal beleid hoeveel ouderen onvoldoende professionele zorg krijgen? Ik bevroeg onlangs mijn lokaal OCMW naar haar vooruitzichten inzake de opvang en ondersteuning van ouderen. Ik kreeg geen zicht op cijfers, beleid of initiatieven.

Te weinig aandacht

Een deel van die tekortkomingen in de ouderenzorg is het gevolg van structureel tekort aan aandacht voor de oudere medemens. Een welzijnsminister heeft steun en draagvlak nodig om dit probleem op te lossen. En die moeten komen van vele actoren, in de eerste plaats van de ouderen zelf.

“Organisaties stellen weinig publieke vragen.”

Ouderenorganisaties zijn weinig combattief in hun vragen voor meer aanbod en kwaliteit. Slechts sporadisch hoor of lees ik kritische signalen van de vertegenwoordigers van de ouderen. Ledenbladen besteden meer aandacht aan vakanties, elektrische fietsen of BBQ-weetjes dan aan zorgnoden. Zijn ze al met vakantie vertrokken?

Meer aandacht gaat naar de positieve boodschap dat vele ouderen nog sporten en maatschappelijke engagement opnemen. Maar terwijl de schijnwerper daarop gericht is, kan hij niet schijnen op de zwakste groep van ouderen.

Discriminerende leeftijdsgrenzen

Ook dat lag in de gehandicaptensector anders. Die kwam op straat, jaar na jaar. Vlaamse welzijnsministers Steyaert, Lenssens, Demeester, Martens, Vogels werden geconfronteerd met actief strijdende mensen met een handicap. Samen streden ze voor extra geld.

“Samen streden ze voor extra geld.”

Zijn de senioren soms te zwak, te fier, te gerust om daarvoor nog de deur uit te komen? Structureel worden ouderen ook weggewist uit raden van bestuur, adviesorganen, politieke partijen. Discriminerende leeftijdsgrenzen in statuten sluiten mensen die ouder zijn dan 65 jaar uit. Illustratief: in de Strategische Adviesraad Welzijn, Gezondheid en Gezin -het hoogste adviesorgaan op dit terrein- zit geen enkele vertegenwoordiger van de ouderen.

Selectieve vakbonden en ziekenfondsen

En komen de vakbonden en ziekenfondsen voldoende op voor hun oudere en veelal kwetsbare leden? In de gehandicaptensector waren ze wél drijvende krachten. Hebben de ziekenfondsen vanuit een moordende concurrentiestrijd de voorbije jaren niet te veel aandacht besteed aan hun jonge leden?

Liever een saunabezoek of kleine kost van een ziek kind terugbetalen dan de meerkost van een duur rustoordverblijf. Ziekenfondsen die kiezen voor de zwakste leden verliezen marktaandeel. Waar vinden mutualiteiten die het anders willen doen medestanders?

Lucratieve markt

En wat met de werkgevers? Zij ontdekten de ouderenzorg als een lucratieve markt. Velen proberen hun graantje mee te pikken. De werkgeverstafel bestaat niet alleen meer uit OCMW’s of vzw’s. Ook commerciële bedrijven schoven mee aan de tafel. Daar wordt nu ook gepleit voor een vrije besteding van gemeenschapsmiddelen en een uitbetaling van dividenden.

“De ouderenzorg is een lucratieve markt.”

De prijssetting vertrekt steeds meer vanuit een vrije marktvisie. Is er een financieel deskundige commissie met competente gebruikers om de sociale doelmatigheid van subsidies en dagprijzen te evalueren? Waarom hebben gebruikers nog steeds geen gegarandeerd zitje in raden van bestuur van de gesubsidieerde woonzorgcentra, zoals dit wel het geval is in de gehandicaptenvoorzieningen?

Marshallplan

In de gehandicaptenzorg vormen overheid, werkgevers, vakbonden en gebruikers één front met acties op het publieke forum. Dat is een voorbeeld van hoe het moet.

Een zomerse oproep aan het adres van de Vlaamse regering is ok, maar onvoldoende. De minister van welzijn heeft dringend eensgezinde steun en actie van het werkveld nodig. Laat 2017 het jaar worden van het Marshallplan voor de ouderenzorg.

 

Thema's

armoede, diversiteit, ethiek, gebruiker, geestelijke gezondheid, gezin, gezondheid, handicap, jong, justitie, management, methodiek, onderzoek, opleiding, organisatie van zorg, ouderen, overheid, preventie, sociale professional, vermaatschappelijking, werken, wonen